Pomidor — 105 pytań i odpowiedzi

POMIDOR / HOBBY

uprawa na własne potrzeby

Pytania i odpowiedzi na cały sezon: od przygotowania gleby i rozsady po prowadzenie roślin, dojrzewanie owoców i higienę tunelu. Wyszukaj pytanie albo wybierz etap i temat.

Znajdź odpowiedź

Jak przygotować ziemię pod pomidory?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem · Gleba, stanowisko i nawożenie

Zacznij od warunków dla korzeni, nie tylko od nawożenia. Pomidor potrzebuje gleby, z której może odpłynąć nadmiar wody. Nie przygotowuj jej, gdy jest zbyt mokra: uprawa w takich warunkach sprzyja zagęszczeniu i utrudnia wzrost młodych roślin. Profesor wskazuje też, że niewielkie bryłki nie przeszkadzają przy sadzeniu rozsady — ziemia nie musi być rozdrobniona tak mocno jak do siewu.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 6. Przygotowanie gleby, s. 31–32.

Jakie pH gleby jest odpowiednie dla pomidora?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem · Gleba, stanowisko i nawożenie

Podręcznik podaje dla gleby zakres pH 6,0–7,5. pH opisuje odczyn gleby; nie mówi jednak wszystkiego o jej przydatności do uprawy. Pomidor preferuje również glebę głęboką, bogatą w materię organiczną i bez zastojów wody. Na ciężkiej, zbitej ziemi korzenie mogą rozwijać się wolniej nawet wtedy, gdy odczyn mieści się w podanym zakresie.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 4. Wymagania glebowo-klimatyczne — Gleba, s. 29–30.

Czy warto zbadać ziemię przed uprawą pomidorów?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem · Gleba, stanowisko i nawożenie

Tak — analiza gleby daje podstawę do zaplanowania nawożenia. Pozwala poznać m.in. odczyn, zawartość materii organicznej i zasobność w wybrane składniki pokarmowe. W podręczniku profesor podkreśla, że dawki nawozów należy ustalać na podstawie wyników analiz oraz potrzeb roślin. Wynik nie jest jednak gotowym przepisem: trzeba go powiązać z rodzajem gleby, odmianą, fazą rozwoju i sposobem prowadzenia uprawy.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 4. Wymagania glebowo-klimatyczne — tabela 4.2, s. 30; 9. Nawożenie, s. 40, 42.

Dlaczego rozsada pomidora wyciąga się?

Pomidor / HOBBY · Rozsada · Rozsada i sadzenie

Jedną z przyczyn jest zbyt mała ilość światła. W takich warunkach łodyga pomidora wydłuża się szybciej kosztem innych części rośliny. Wysoka rozsada nie musi więc być rozsadą dobrej jakości. Profesor opisuje dobrą roślinę jako mocną, niewyciągniętą i z dobrze rozwiniętymi korzeniami. Przy ocenie rozsady warto patrzeć na całą roślinę, a nie tylko na jej wysokość.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 3. Fizjologia — Część nadziemna, s. 23; 8. Siew i sadzenie rozsady — Jakość rozsady, s. 37.

Czy fioletowe liście rozsady oznaczają brak fosforu, zimno czy coś innego?

Pomidor / HOBBY · Rozsada · Rozsada i sadzenie

Fioletowe zabarwienie nie ma jednej przyczyny. Podręcznik wskazuje, że zimne wiosenne wiatry mogą wywoływać takie przebarwienia i hamować wzrost młodych pomidorów. Fiolet na górnej stronie liści może też świadczyć o niedoborze pokarmowym, zwłaszcza fosforu. Jednocześnie lekkie purpurowe zabarwienie podstawy łodygi i spodniej strony liści profesor opisuje jako możliwą cechę rozsady zasobnej w substancje zapasowe. Ważne są więc miejsce przebarwienia i warunki, w których roślina rosła.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 4. Wymagania glebowo-klimatyczne — Klimat, s. 28; 8. Siew i sadzenie rozsady — Jakość rozsady, s. 37.

Jak zahartować pomidory przed sadzeniem?

Pomidor / HOBBY · Rozsada · Rozsada i sadzenie

Hartowanie ma przygotować rozsadę do zmiany temperatury i wilgotności po posadzeniu. Profesor opisuje m.in. stopniowe obniżanie temperatury oraz ograniczanie nawadniania w końcowym okresie produkcji rozsady. Celem jest zmniejszenie ryzyka uszkodzeń przy przejściu z warunków osłoniętych do polowych. Kluczowe jest stopniowe przygotowanie roślin, a nie jednorazowa gwałtowna zmiana warunków. Podręcznik nie określa jednego, stałego czasu hartowania.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 8. Siew i sadzenie rozsady — Hartowanie, s. 37–38.

Zakres: zasady hartowania, bez szczegółowego harmonogramu.

Kiedy wysadzać pomidory do gruntu, a kiedy do tunelu?

Pomidor / HOBBY · Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Termin zależy od rejonu i cyklu uprawy, a nie wyłącznie od daty w kalendarzu. W rozdziale o sadzeniu profesor wskazuje temperaturę gleby wynoszącą co najmniej 14–15°C. Znaczenie ma również przygotowanie rozsady do zmiany warunków. Podane w książce terminy odnoszą się do upraw we Włoszech; nie wyznaczają osobnych dat sadzenia do gruntu i nieogrzewanego tunelu w Polsce.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 8. Siew i sadzenie rozsady — Sadzenie rozsady i zagęszczenie, s. 37–38.

Zakres: warunki sadzenia, bez kalendarza dla gruntu i tunelu w Polsce.

Dlaczego pomidor po wysadzeniu przestał rosnąć?

Pomidor / HOBBY · Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Zahamowanie wzrostu po posadzeniu może wiązać się z warunkami, w których znalazły się korzenie. Profesor zwraca uwagę, że na glebach ciężkich i zbitych rozwijają się one wolniej, szczególnie przy wczesnym sadzeniu. Zastoje wody również opóźniają wzrost i utrudniają pobieranie składników pokarmowych. Do tego zimne wiosenne wiatry mogą hamować rozwój młodych roślin. Sam brak przyrostu nie wystarcza więc, żeby uznać, że pomidor potrzebuje więcej nawozu.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 4. Wymagania glebowo-klimatyczne, s. 28, 30; 8. Siew i sadzenie rozsady, s. 37.

W jakiej rozstawie sadzić pomidory?

Pomidor / HOBBY · Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Nie ma jednej rozstawy dla wszystkich pomidorów. W części dotyczącej pomidora do bezpośredniego spożycia profesor podaje m.in. 90–120 cm między rzędami i 35–50 cm między roślinami w rzędzie, zależnie od odmiany. Opisuje także układy dwurzędowe. Są to przykłady dla określonych sposobów prowadzenia uprawy, a nie uniwersalna rozstawa dla każdej odmiany i każdego tunelu.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 15. Zakładanie uprawy, s. 88.

Jak często podlewać pomidory?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Nie ma jednego odstępu między podlewaniami, odpowiedniego na cały sezon. Podręcznik uzależnia nawadnianie od rodzaju gleby, pogody, sposobu podlewania i rozwoju roślin. Gleby lekkie wymagają częstszych, mniejszych dawek niż gleby cięższe. Szczególnie wrażliwy jest okres kwitnienia, zawiązywania i wzrostu owoców. Pomocne jest śledzenie wilgotności gleby na głębokości korzeni, a nie opieranie podlewania wyłącznie na stałym dniu tygodnia.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 10. Nawadnianie, s. 67–68.

Czy pomidor może mieć dużo liści, a mało owoców?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Tak. Silny rozwój liści i pędów nie musi oznaczać dobrego owocowania. Profesor opisuje, że nadmiar nawozów azotowych może przedłużać wzrost wegetatywny, czyli rozwój zielonych części rośliny, opóźniać kwitnienie i pogarszać zawiązywanie. Podobną bujność może nasilać nadmiar wody. Roślina potrzebuje równowagi między wzrostem a owocowaniem; dokładanie kolejnego nawozu nie jest więc automatyczną odpowiedzią na małą liczbę owoców.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 9. Nawożenie — Azot, s. 44; 10. Nawadnianie, s. 67; 14. Wzrost wegetatywny i wzrost generatywny, s. 83.

Jak często usuwać wilki u pomidora?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Najważniejsza jest wielkość pędów, a nie sztywny odstęp między zabiegami. Profesor zaleca usuwać pędy boczne, nazywane potocznie wilkami, gdy są jeszcze małe — poniżej 10 cm. Ma to ograniczać powstawanie głębokich ran. Dotyczy to upraw, w których wybrany sposób prowadzenia przewiduje usuwanie takich pędów. Podręcznik nie wskazuje jednej liczby dni pomiędzy zabiegami, odpowiedniej dla wszystkich odmian i warunków.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 19. Cięcie zielone — Usuwanie pędów bocznych, s. 95–96.

Zakres: kryterium wielkości pędu, bez stałego odstępu między zabiegami.

Dlaczego pomidor kwitnie, ale nie zawiązuje owoców?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Samo kwitnienie nie gwarantuje zawiązania owoców. Podręcznik wymienia m.in. zbyt wysoką lub zbyt niską temperaturę, duże jej wahania, niewłaściwą wilgotność powietrza, stres wodny, niedotlenienie korzeni i nadmiar azotu. Znaczenie ma również ilość światła oraz prawidłowe zapylenie. Zanim problem zostanie uznany za niedobór składnika pokarmowego, warto więc przyjrzeć się warunkom wokół roślin i w glebie. Nie ma jednej przyczyny wspólnej dla wszystkich przypadków.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 20. Zabiegi ułatwiające zawiązywanie owoców, s. 96; 23. Zamieranie kwiatów, problemy z zawiązywaniem owoców i opadanie, s. 113.

Czy upał powoduje opadanie kwiatów pomidora?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Tak. Profesor opisuje opadanie kwiatów przy temperaturze około 35°C i niskiej wilgotności względnej powietrza. Wysoka temperatura może ograniczać ilość i żywotność pyłku oraz utrudniać zapylenie. Dlatego kwitnący pomidor może słabo zawiązywać owoce, mimo że rośnie w zasobnej glebie. Nie oznacza to jednak, że każdy opadający kwiat jest skutkiem upału — podobny problem ma w podręczniku także inne możliwe wyjaśnienia.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 3. Fizjologia — Kwitnienie i zawiązywanie owoców, s. 24; 4. Wymagania glebowo-klimatyczne — Skutki wysokich temperatur, s. 28; 23. Zamieranie kwiatów, problemy z zawiązywaniem owoców i opadanie, s. 113.

Czy trzeba potrząsać kwiatami pomidora?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Poruszanie kwiatami może ułatwiać zapylenie. Pomidor jest samopłodny: pyłek nie musi pochodzić z innego kwiatu, ale powinien trafić na znamię słupka. W gruncie ruch kwiatów zapewnia wiatr, a pod osłonami podręcznik opisuje wibracje i udział trzmieli. Samo potrząsanie nie rozwiąże jednak wszystkich problemów. Profesor zaznacza, że wibrowanie jest skuteczne wtedy, gdy temperatura nie ogranicza rozwoju pyłku.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 3. Fizjologia — Kwitnienie i zawiązywanie owoców, s. 24; 20. Zabiegi ułatwiające zawiązywanie owoców, s. 97.

Dlaczego występuje sucha zgnilizna wierzchołkowa, skoro w glebie jest dużo wapnia?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Owoce i dojrzewanie

Ponieważ zawartość wapnia w glebie to nie to samo, co jego dostarczenie do rosnącego owocu. Według podręcznika sucha zgnilizna wierzchołkowa wiąże się z niedostatecznym zaopatrzeniem w wapń komórek młodego owocu. Przyczyną może być słabe pobieranie przez korzenie lub niewystarczający transport. Sprzyjają temu m.in. nieregularne nawadnianie, zasolenie i osłabiony system korzeniowy. Sam objaw nie dowodzi więc, że w glebie trzeba po prostu zwiększyć ilość wapnia.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 23. Sucha zgnilizna wierzchołkowa, s. 117–118.

Dlaczego owoce pomidora pękają?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Owoce i dojrzewanie

Podręcznik wiąże pękanie z dużym przepływem wody przez roślinę i owoce. W części o jakości plonu profesor wskazuje również, że nadmierne nawadnianie zwiększa ryzyko pęknięć, a nieregularne dostarczanie wody wpływa na jej przepływ do owoców. Opisuje pęknięcia promieniste i koncentryczne, czyli układające się jak pierścienie. Nie podaje jednak jednej dawki wody, która zapobiega pękaniu we wszystkich warunkach uprawy.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 23. Pęknięcia, s. 123; 14. Główne czynniki środowiskowe i uprawowe wpływające na jakość owoców, s. 81.

Co wpływa na smak pomidora?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Owoce i dojrzewanie

Smak kształtuje się przez cały rozwój owocu, nie dopiero tuż przed zbiorem. Profesor wskazuje znaczenie odmiany, światła, temperatury, wilgotności, nawadniania i odżywiania. Ważne jest również zachowanie liści dostarczających owocom produktów fotosyntezy, w tym cukrów. Zbyt intensywne usuwanie liści może pogarszać skład owoców, a nadmiar azotu obniżać ich walory smakowe. Nie sprowadza się to więc do zastosowania jednego nawozu „na słodkie pomidory”.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 14. Główne czynniki środowiskowe i uprawowe wpływające na jakość owoców, s. 80–82.

Kiedy ogłowić pomidora?

Pomidor / HOBBY · Koniec sezonu · Prowadzenie rośliny i liście

Ogławianie to usunięcie wierzchołka pędu. Termin i sposób zabiegu zależą od odmiany oraz prowadzenia rośliny. Dla pomidora do bezpośredniego spożycia uprawianego w gruncie profesor podaje przykładowo ogławianie nad 6.–7. gronem przy jednym pędzie, a nad 5.–6. przy kilku pędach. Zaznacza też konieczność pozostawienia przynajmniej dwóch liści przy wierzchołkowej części łodygi, potrzebnych do odżywiania owoców. Są to wskazówki dla opisanych systemów, nie jedna data ani obowiązkowa liczba gron dla każdej uprawy.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 19. Cięcie zielone — Ogławianie, s. 95.

Zakres: przykłady dla opisanych sposobów prowadzenia, bez jednej daty dla wszystkich upraw.

Czy usuwanie liści przyspiesza dojrzewanie pomidorów?

Pomidor / HOBBY · Koniec sezonu · Prowadzenie rośliny i liście

Nie jest to uniwersalny sposób na przyspieszenie dojrzewania. Profesor opisuje możliwość poprawy wybarwienia przez usuwanie liści przy niedostatku światła, ale jednocześnie ostrzega przed zbyt silnym ogołacaniem roślin. Liście przy niedojrzałych owocach dostarczają im produktów fotosyntezy i składników pokarmowych. Ich nadmierne usuwanie może pogarszać jakość oraz zwiększać ryzyko oparzeń słonecznych. Lepsze odsłonięcie owocu nie oznacza więc automatycznie lepszego efektu.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 19. Cięcie zielone — Usuwanie liści, s. 93–95; 14. Główne czynniki środowiskowe i uprawowe wpływające na jakość owoców, s. 81.

Czy w następnym sezonie można posadzić pomidory w tym samym miejscu?

Pomidor / HOBBY · Koniec sezonu · Prowadzenie rośliny i liście

Podręcznik odradza uprawianie pomidorów przez kolejne lata na tym samym stanowisku. Profesor zaleca planowanie zmianowania, czyli następowania po sobie różnych upraw, aby ograniczać problemy zdrowotne związane z glebą. Wymienia też unikanie następstwa po innych psiankowatych, np. ziemniaku i papryce, oraz po dyniowatych, np. ogórku. Opisany przez niego model obejmuje rotację trzy- lub czteroletnią. Nie jest to jednak obietnica, że samo zmianowanie wyeliminuje każdą chorobę.

Źródło: podręcznik Silverio Pachioliego, polski przekład. 5. Zmianowanie, s. 31.

Kiedy siać pomidory, żeby rozsada nie była za duża przed wysadzeniem?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Zacznij od planowanego terminu sadzenia i orientacyjnie odlicz 6–8 tygodni. To punkt wyjścia, a nie sztywny kalendarz dla każdej uprawy.

Tempo rozwoju zależy od światła, temperatury, odmiany i wielkości pojemnika. Wczesny siew na ciemnym parapecie może dać rośliny wysokie, ale słabe. Profesor Silverio Pachioli podkreśla, że przy niedostatku światła łodyga wydłuża się kosztem innych części rośliny. Wysokość nie jest więc dobrą miarą jakości rozsady.

Praktycznie: zaplanuj siew pod rzeczywiste warunki miejsca sadzenia, nie pod najwcześniejszą możliwą datę. Przed wysadzeniem oceń zwartość roślin, stan korzeni i możliwość ich zahartowania. Nie sadź rozsady w niekorzystnych warunkach tylko dlatego, że zaczyna przerastać doniczki.

Źródła: [4] [1]. [1]: rozdz. 3, s. 23; rozdz. 8, s. 37. [4]: produkcja rozsady w pomieszczeniu.

Wróć do tematów

Dlaczego liście rozsady żółkną albo bledną?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Żółknięcie rozsady może wynikać zarówno z niedostatecznego odżywienia, jak i z warunków utrudniających korzeniom pobieranie składników.

Rozróżnij żółknięcie samych liścieni od zmiany barwy kolejnych liści właściwych. Sprawdź, czy podłoże stale pozostaje mokre, czy doniczka ma odpływ, ile światła dociera do roślin i czy w pobliżu korzeni nie jest zbyt zimno. Zanotuj również, czy bledną wszystkie rośliny, czy tylko pojedyncze. Podobny kolor liści może mieć różne przyczyny.

Praktycznie: zanim zwiększysz nawożenie, sprawdź opis podłoża, dotychczasowe dawki i korzenie jednej reprezentatywnej rośliny. Najpierw usuń rozpoznany problem warunków uprawy. Jeżeli pojawiają się plamy, przewężenie łodygi lub zamieranie siewek, potrzebna jest diagnostyka chorób, a nie samo dokarmianie.

Źródła: [1] [6] [5]. [1]: rozdz. 4, s. 29–30; rozdz. 8, s. 37.

Wróć do tematów

Czym nawozić młodą rozsadę?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Nawóz dla rozsady dobieraj do zawartości składników w podłożu i etapu rozwoju rośliny. Nie każda młoda rozsada wymaga natychmiastowego dokarmiania.

Kiełkująca roślina korzysta z zapasów nasienia. Później znaczenie ma to, czy podłoże zawiera dawkę startową nawozu i na jak długo producent przewidział jej działanie. W podłożu ubogim w składniki można rozpocząć łagodne dokarmianie po rozwinięciu liści właściwych. Odpowiedni jest nawóz przeznaczony do rozsady, dostarczający potrzebnych makro- i mikroelementów, stosowany według instrukcji dla młodych roślin.

Praktycznie: odmierzaj nawóz, zamiast dolewać go „na oko”. Nie łącz kilku preparatów zawierających te same składniki. Jeżeli rozsada słabnie mimo nawożenia, skontroluj światło, wilgotność i korzenie, zanim zwiększysz stężenie roztworu.

Źródła: [5] [7]. [5]: nawożenie siewek; [7]: nadmiar soli w uprawie pojemnikowej.

Wróć do tematów

Czy można przesadzić z nawożeniem bardzo młodej rośliny?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Tak. Mały system korzeniowy może zostać uszkodzony przez zbyt wysokie stężenie soli nawozowych w podłożu.

Objawami bywają zahamowanie wzrostu, zasychanie brzegów liści, żółknięcie oraz więdnięcie mimo obecności wilgoci. Nie są one jednak charakterystyczne wyłącznie dla przenawożenia. Znaczenie ma historia: ostatnia dawka, częstotliwość dokarmiania, nawozy już obecne w podłożu i odpływ wody z pojemnika.

Praktycznie: przy podejrzeniu błędu w dawce wstrzymaj kolejne nawożenie i sprawdź obliczenia. Dalsze postępowanie dobierz do stanu korzeni i przepuszczalności podłoża; nie zalewaj automatycznie doniczki bez odpływu. W ciężkich przypadkach rozważ zmianę podłoża lub wymianę rozsady. Większa dawka innego nawozu nie „równoważy” nadmiaru pierwszego.

Źródła: [7] [1]. [1]: rozdz. 4, s. 29–30; [7]: objawy i postępowanie przy nadmiarze soli.

Wróć do tematów

Jak pomóc pomidorowi po zimnej nocy?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Po wychłodzeniu najpierw zapewnij roślinie spokojny powrót do właściwych warunków i ochronę przed kolejnym zimnem. Dodatkowy nawóz nie odwróci uszkodzenia chłodowego.

Chłód może zahamować wzrost, pogorszyć pracę korzeni i pozostawić jasne lub fioletowawe przebarwienia. Przymrozek może uszkodzić tkanki znacznie silniej. Sam wygląd pojedynczego liścia nie przesądza jeszcze, czy roślina przeżyje; ważny jest stan łodygi, wierzchołka i późniejszych przyrostów.

Praktycznie: sprawdź wilgotność przed podlewaniem, bo schłodzona roślina może zużywać mniej wody. Nie stosuj od razu mieszaniny nawozów i biostymulatorów. Obserwuj, czy pojawia się zdrowy przyrost. Martwe fragmenty nie odzyskają sprawności; przy rozległym zniszczeniu łodygi i wierzchołka wymiana rozsady może być rozsądniejsza od długiego ratowania.

Źródła: [1] [8]. [1]: rozdz. 3, s. 22; rozdz. 4, s. 28. [8]: uszkodzenia chłodowe pomidora.

Wróć do tematów

Czy można zakopać wydłużoną łodygę pomidora?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Sadzenie · Rozsada i sadzenie

Tak, u pomidora nieszczepionego można zagłębić zdrową część wydłużonej łodygi, ponieważ może ona wytworzyć korzenie przybyszowe.

Usuń liście z odcinka, który znajdzie się pod ziemią, i posadź roślinę głębiej albo ułóż łodygę w płytkim rowku, bez jej załamywania. Nie umieszczaj bryły korzeniowej w zimnej, stale mokrej warstwie tylko po to, by schować całą łodygę. Po posadzeniu podlej tak, aby ziemia przylegała do bryły.

Ważny wyjątek: u pomidorów szczepionych miejsce szczepienia musi pozostać nad powierzchnią podłoża. Ukorzenienie odmiany szlachetnej ponad szczepieniem może pozbawić roślinę części korzyści z podkładki. Głębsze sadzenie nie zastępuje też poprawy światła podczas produkcji rozsady.

Źródła: [9] [10] [1]. [1]: rozdz. 3, s. 23 — wyciąganie przy niedostatku światła. [10]: wyjątek dla roślin szczepionych.

Wróć do tematów

Czy pomidory można sadzić bezpośrednio po oborniku?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Wzrost i prowadzenie · Gleba, stanowisko i nawożenie

Nie wkładaj świeżego obornika do dołka tak, aby stykał się z korzeniami rozsady. „Naturalny” nawóz również może zaszkodzić.

Świeży obornik może dostarczać dużo łatwo dostępnego azotu i soli, a także stwarzać ryzyko zanieczyszczenia mikrobiologicznego. Samo przeleżenie materiału nie jest dowodem prawidłowego kompostowania. Bezpośrednio przed sadzeniem łatwiej kontrolować użycie materiału odpowiednio przygotowanego, o znanym pochodzeniu i właściwościach; produkt handlowy stosuj zgodnie z instrukcją.

Praktycznie: uwzględnij składniki wniesione z obornikiem w całym planie nawożenia. Nie dodawaj równocześnie pełnych dawek kilku nawozów „na zapas”. Termin użycia surowego obornika trzeba zaplanować przed uprawą, uwzględniając bezpieczeństwo plonu; nie należy przenosić na polskie warunki reguł podanych dla zagranicznych systemów certyfikacji.

Źródła: [11] [12]. [11]: bezpieczeństwo obornika; [12]: nadmiar składników i soli.

Wróć do tematów

Ile kompostu dać pod pomidory?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Wzrost i prowadzenie · Gleba, stanowisko i nawożenie

Nie ma jednej właściwej liczby litrów kompostu pod każdy krzak. Dawka zależy od gleby, jakości kompostu i wcześniejszego nawożenia.

Kompost wnosi nie tylko materię organiczną, ale również składniki pokarmowe. Przy systematycznym dokładaniu dużych ilości mogą narastać nadmiary, zwłaszcza fosforu i potasu, a niektóre materiały zwiększają zasolenie. Dlatego gleba corocznie mocno zasilana kompostem nie musi potrzebować następnej grubej warstwy.

Praktycznie: sprawdź dojrzałość i pochodzenie materiału oraz wykonaj analizę gleby, szczególnie w intensywnie użytkowanym tunelu. Obliczaj ilość dla powierzchni uprawy, a nie wyłącznie „na dołek”. Kompost poprawiający właściwości ziemi nie jest automatycznie kompletnym, precyzyjnie zbilansowanym nawozem na cały sezon. Decyzję o dodatkowym nawożeniu podejmij osobno.

Źródła: [12] [14]. [12]: skutki wieloletniego nadmiaru kompostu; [14]: bilans nawożenia na podstawie analizy.

Wróć do tematów

Jak pobrać próbkę gleby?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Wzrost i prowadzenie · Gleba, stanowisko i nawożenie

Próbka ma opisywać miejsce uprawy, a nie jeden przypadkowy punkt. Najpierw uzgodnij z laboratorium zakres badania ogrodniczego i sposób pobrania.

Z jednorodnej części grządki pobierz ziemię w wielu równomiernie rozmieszczonych miejscach, z tej samej głębokości. Wymieszaj próbki pierwotne w czystym pojemniku i wydziel ilość wymaganą przez laboratorium. Oddzielnie badaj tunel i ogród, gleby różnego rodzaju oraz miejsca o innej historii nawożenia. Fragment ze słabymi roślinami warto porównać z osobną próbką ze zdrowej części.

Praktycznie: nie pobieraj ziemi bezpośrednio po nawożeniu ani z pojedynczego skupiska kompostu, obrzeża czy przypadkowego dołka. Oznacz miejsce, głębokość i datę. Zastosuj instrukcję wybranego laboratorium, bo badanie gleby, podłoża pojemnikowego i strefy fertygowanej może wymagać różnych procedur.

Źródła: [13]. [13]: instrukcje pobierania, wydzielanie jednorodnych powierzchni i próbki zbiorczej.

Wróć do tematów

Co zrobić z wynikiem analizy gleby?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Wzrost i prowadzenie · Gleba, stanowisko i nawożenie

Najpierw sprawdź, co i jak zbadano: wynik ma znaczenie razem z jednostką, metodą oznaczenia i zakresem referencyjnym laboratorium.

Nie porównuj mechanicznie liczb z różnych tabel internetowych. Odczyt pH, zawartości składników i ewentualnego zasolenia trzeba powiązać z planowaną uprawą, glebą oraz wcześniej zastosowanymi nawozami i kompostem. Zalecenie określające ilość składnika pokarmowego nie jest tym samym co masa gotowego nawozu.

Praktycznie: poproś o interpretację dla pomidora i swojego systemu uprawy. Najpierw ustal, które składniki rzeczywiście trzeba uzupełnić, a dopiero potem wybierz produkty. Jeżeli analiza nie wykazała niedoboru, nie próbuj „poprawiać” każdego wyniku dodatkowym nawozem. Zachowaj wynik wraz z zapisem wykonanych działań, aby można było ocenić zmianę w następnym badaniu.

Źródła: [14] [1]. [1]: rozdz. 4, s. 29–30 — warunki gleby. [14]: interpretacja analiz i planowanie nawożenia.

Wróć do tematów

Jak rozpoznać przenawożenie pomidora azotem?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Wzrost i prowadzenie · Gleba, stanowisko i nawożenie

Bardzo bujny wzrost liści i pędów przy opóźnionym lub słabym owocowaniu może wskazywać na nadmiar azotu, ale sam pokrój nie wystarcza do diagnozy.

Podobny obraz mogą nasilać mała ilość światła, odmiana i sposób prowadzenia rośliny. W materiałach Silverio silnie zaakcentowana jest równowaga między rozwojem części zielonych a kwiatami i owocami. Większa masa liści nie oznacza automatycznie większego plonu.

Praktycznie: zsumuj wszystkie źródła azotu — także obornik, kompost i wieloskładnikowe nawozy płynne. Sprawdź światło i warunki kwitnienia. Przy potwierdzonym nadmiarze skoryguj dalsze zasilanie; nie próbuj równoważyć go dużą dawką potasu, gwałtownym przesuszeniem ani silnym ogołacaniem rośliny. Oceniaj odpowiedź na korektę na kolejnych przyrostach i gronach, nie po jednym dniu.

Źródła: [2] [9]. [2]: rozdz. 14, s. 80–83. [9]: nadmiar azotu a kwitnienie.

Wróć do tematów

Niedobór magnezu czy choroba?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Wzrost i prowadzenie · Gleba, stanowisko i nawożenie

Przy niedoborze magnezu żółknięcie zwykle zaczyna się między nerwami starszych liści. Choroba może jednak dawać podobne przebarwienia, zwłaszcza gdy tkanka już zamiera.

Za hipotezą niedoboru przemawia powtarzalny układ zmian: nerwy pozostają dłużej zielone, a przestrzenie między nimi bledną. Oddzielne, powiększające się plamy, koncentryczne pierścienie czy nalot kierują uwagę również ku chorobom. Żadna z tych obserwacji nie zastępuje pełnej oceny rośliny.

Praktycznie: porównaj liście z różnych wysokości, obejrzyj ich spód i sprawdź historię nawożenia. Nadmiar innych składników oraz problemy korzeni mogą zakłócać odżywienie mimo obecności magnezu w glebie. Przy utrzymującym się problemie zestaw badanie gleby lub podłoża z analizą liści. Nie stosuj magnezu jako uniwersalnego środka na każde żółknięcie.

Źródła: [15] [30] [2]. [2]: rozdz. 14, s. 82 — żywienie i pobieranie magnezu. [15]: wzorzec objawów. [30]: objawy alternariozy.

Wróć do tematów

Ile wody potrzebuje jeden krzak pomidora?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Tyle, aby utrzymać odpowiednią wilgotność aktywnej strefy korzeniowej bez jej długotrwałego zalania. Jedna stała dawka litrów nie odpowiada wszystkim roślinom i dniom sezonu.

Inne zapotrzebowanie ma mała rozsada, inne rozbudowany pomidor z owocami. Liczą się także gleba lub podłoże, wielkość donicy, nasłonecznienie, temperatura i wiatr. W gruncie dochodzi woda opadowa; w donicy zapas wody jest ograniczony jej objętością.

Praktycznie: podlej odmierzoną ilością, pozwól wodzie wsiąknąć i sprawdź, jak głęboko oraz szeroko zwilżyła podłoże. Przy kolejnej kontroli oceń tempo przesychania i dopiero wtedy skoryguj dawkę. Przy nawadnianiu kropelkowym sprawdzaj też działanie kroplowników. Sucha powierzchnia albo sama informacja „podlewałem wczoraj” nie opisuje jeszcze warunków przy korzeniach.

Źródła: [2] [16]. [2]: rozdz. 10, s. 67–69. [16]: ograniczona objętość podłoża i prowadzenie uprawy pojemnikowej.

Wróć do tematów

Lepiej podlewać rzadziej i dużo czy często i mało?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

W gruncie unikaj podlewania, które zwilża jedynie cienką warstwę powierzchniową. Nie oznacza to jednak, że każdy pomidor powinien być podlewany rzadko.

Na glebie lekkiej, a szczególnie w donicy, częstsze porcje mogą być potrzebne do utrzymania stabilnych warunków. Na glebie ciężkiej te same zabiegi mogą prowadzić do nadmiernego uwilgotnienia. Znaczenie ma więc jednocześnie wielkość dawki, częstotliwość i rzeczywisty odpływ nadmiaru wody.

Praktycznie: w gruncie sprawdzaj zwilżenie poniżej powierzchni, a w pojemniku także stan wnętrza bryły i drożność odpływu. Nie dopuszczaj celowo do silnego więdnięcia, by później „nadrobić” je zalaniem. Dobra strategia nawadniania ogranicza gwałtowne wahania wilgotności, zwłaszcza podczas kwitnienia i wzrostu owoców.

Źródła: [2] [17] [16]. [2]: rozdz. 10, s. 67–69. [17]: głębokość nawadniania. [16]: uprawa w pojemnikach.

Wróć do tematów

Rano czy wieczorem podlewać pomidory?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Jeżeli możesz wybrać porę, podlewaj rano i kieruj wodę na ziemię. Szczególnie ważne jest unikanie pozostawiania mokrych liści na całą noc.

Wczesne podlewanie daje zmoczonym liściom czas na wyschnięcie. Nawadnianie kroplowe ogranicza moczenie roślin, dlatego przy tym systemie większe znaczenie ma wilgotność podłoża niż sama godzina. Nie podlewaj automatycznie każdego ranka, jeżeli ziemia nadal jest dostatecznie wilgotna.

Praktycznie: gdy pomidor w donicy rzeczywiście przesycha w środku dnia, nie czekaj do następnego ranka wyłącznie z powodu zasady dotyczącej pory. Podaj wodę do podłoża po sprawdzeniu jego wilgotności. Jeżeli podlewasz wieczorem, unikaj zraszania liści i dodatkowego podnoszenia wilgotności w słabo wentylowanym tunelu.

Źródła: [18] [17]. [18]: podlewanie rano lub kroplowe i utrzymywanie suchych liści. [17]: podlewanie według potrzeb.

Wróć do tematów

Czy przesuszenie może powodować suchą zgniliznę wierzchołkową?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Tak. Przesuszenie i duże wahania wilgotności mogą sprzyjać suchej zgniliźnie wierzchołkowej, zaburzeniu fizjologicznemu związanemu z zaopatrzeniem rozwijającego się owocu w wapń.

Obecność wapnia w glebie nie gwarantuje, że rosnący owoc otrzyma go w odpowiedniej ilości i czasie. Znaczenie mają transport wody, praca korzeni, tempo wzrostu i odmiana. Problem może wystąpić również przy nadmiernym uwilgotnieniu, gdy pogarsza się funkcjonowanie korzeni.

Praktycznie: najpierw ustabilizuj nawadnianie, sprawdź odpływ i nie zwiększaj nawożenia wapniem bez oceny gleby lub podłoża. Brunatna, zapadnięta tkanka na wierzchołku owocu nie odbuduje się po zabiegu. Celem korekty jest ochrona kolejnych rozwijających się owoców. Samo zaburzenie nie jest infekcją, choć uszkodzona tkanka może zostać wtórnie zasiedlona przez drobnoustroje.

Źródła: [19] [2]. [2]: rozdz. 10, s. 69. [19]: fizjologia i profilaktyka suchej zgnilizny wierzchołkowej.

Wróć do tematów

Jak poznać, że pomidor jest przelany?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Więdnięcie nie zawsze oznacza brak wody. Pomidor może więdnąć w mokrym podłożu, gdy korzeniom brakuje tlenu lub są uszkodzone.

Sprawdź ziemię pod powierzchnią i odpływ z donicy. Długotrwałe nasycenie wodą, żółknięcie oraz zahamowanie wzrostu wzmacniają podejrzenie problemu korzeniowego. Warto obejrzeć niewielką część bryły: rozpad i mięknięcie korzeni są bardziej niepokojące niż sam odcień ich powierzchni. Objawów tych nie należy jednak traktować jako pewnej diagnozy wyłącznie na podstawie zdjęcia.

Praktycznie: usuń zastój wody, udrożnij odpływ i dostosuj kolejne podlewanie do tempa przesychania. Nie dodawaj nawozu „na wzmocnienie” do stale mokrego podłoża. Jeżeli roślina nadal więdnie po poprawie warunków albo pojawiają się zmiany na łodydze, trzeba rozważyć również chorobę korzeni lub wiązek przewodzących.

Źródła: [1] [20]. [1]: rozdz. 3, s. 21–22; rozdz. 4, s. 30; rozdz. 8, s. 37. [20]: zalanie i więdnięcie.

Wróć do tematów

Jak wentylować tunel z pomidorami?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Wentyluj tak, aby ograniczać zarówno przegrzewanie, jak i utrzymywanie się bardzo wysokiej wilgotności. Samo uchylenie drzwi nie zawsze zapewnia wystarczającą wymianę powietrza.

Korzystaj z dostępnych otworów i wietrzników, obserwując warunki w środku, także w gęstwinie liści. Reaguj na wzrost temperatury zanim tunel mocno się nagrzeje. Poranne skraplanie wody i długo mokre liście są sygnałem do kontroli wilgotności oraz sposobu podlewania. Ograniczenie jej nadmiaru ma znaczenie również dla zapylenia i chorób, w tym brunatnej plamistości liści.

Praktycznie: umieść termometr i higrometr w reprezentatywnym miejscu, osłoniętym przed bezpośrednim słońcem. Dopasowuj otwarcie do pogody, wiatru i ryzyka chłodu; nie stosuj zasady „zawsze zamknięte na noc” ani „zawsze wszystko otwarte”. Wentylacja powinna współpracować z rozstawą i prowadzeniem roślin.

Źródła: [1] [21] [24]. [1]: rozdz. 3, s. 23–24. [21]: wilgotność i brunatna plamistość; [24]: warunki zapylenia.

Wróć do tematów

Kiedy temperatura w tunelu staje się zbyt wysoka?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Już utrzymujące się temperatury około 30°C powinny skłaniać do kontroli warunków kwitnienia. Zakres około 32–35°C oznacza zwiększone ryzyko, a nie jedną granicę bezpieczną dla wszystkich odmian.

Liczą się czas trwania upału, temperatura nocą, wilgotność i stan roślin. Kwiaty mogą reagować niekorzystnie wcześniej niż pojawi się wyraźne więdnięcie liści. Silverio opisuje wpływ wysokiej temperatury na ilość i jakość pyłku oraz budowę kwiatu; badania przywołane w jego artykule pokazują także duże znaczenie odmiany.

Praktycznie: mierz temperaturę w osłonie przed bezpośrednim promieniowaniem, na wysokości roślin, i notuj maksimum oraz nocne minimum. Nie traktuj chwilowego odczytu z nasłonecznionego termometru jako temperatury całego tunelu. Poprawę wentylacji i ewentualne cieniowanie planuj przed największym nagrzaniem.

Źródła: [1] [3] [22]. [1]: rozdz. 3, s. 23–24. [3]: s. 2. [22]: zależność stresu od temperatury i fazy.

Wróć do tematów

Czy podczas upału pyłek pomidora staje się nieskuteczny?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Tak, wysoka temperatura może obniżać jakość pyłku i utrudniać zapłodnienie. Nie oznacza to jednak, że każdy kwiat w upalny dzień jest całkowicie bezpłodny.

Znaczenie mają odmiana, intensywność stresu i faza rozwoju kwiatu. W artykule Silverio Pachioliego opisano oddziaływanie ciepła na pyłek jeszcze przed otwarciem kwiatu, podczas rozwoju pylników. Dlatego brak zawiązków widoczny dziś może odzwierciedlać warunki z wcześniejszych dni, a nie tylko dzisiejszą pogodę.

Praktycznie: poruszanie gronem pomaga uwolnić pyłek, ale nie naprawi jego uszkodzeń cieplnych. Najpierw ogranicz przegrzewanie i utrzymuj stabilne warunki wodne. Oceniaj kolejne kwiaty i grona także po ustąpieniu upału. Nie utożsamiaj problemu zapylenia z koniecznością podania nawozu „na zawiązywanie”.

Źródła: [1] [3] [22]. [1]: rozdz. 3, s. 24. [3]: s. 2 — rozwój pyłku przed otwarciem kwiatu.

Wróć do tematów

Jak pomóc pomidorom w czasie fali upałów?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Ogranicz przegrzewanie i wahania wilgotności, zamiast dodawać roślinie następne obciążenia. Najważniejsze są sprawne nawadnianie, wentylacja i zachowanie osłony liściowej owoców.

W tunelu rozważ umiarkowane cieniowanie, które nie blokuje wymiany powietrza. W uprawie pojemnikowej zwróć uwagę na nagrzewanie donicy i szybkie przesychanie małej bryły. Ściółka może pomagać ograniczać straty wody z powierzchni gleby, ale nie zastępuje sprawdzania wilgotności.

Praktycznie: przed najgorętszą częścią dnia sprawdź działanie kroplowników i wilgotność w kilku miejscach. Nie usuwaj nagle wielu liści osłaniających owoce i nie podawaj dużej dawki nawozu w przesuszone podłoże. Po ustąpieniu fali upałów oceń nowe przyrosty oraz zawiązki; wcześniejsze uszkodzenia kwiatów nie muszą oznaczać utraty dalszego plonowania.

Źródła: [2] [23] [25]. [2]: rozdz. 10, s. 67; rozdz. 14, s. 81. [23]: ograniczanie nagrzewania i strat wody. [25]: kwiaty w stresie cieplnym.

Wróć do tematów

Dlaczego kwiaty pomidora żółkną?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Żółte płatki są normalną cechą kwiatu pomidora. Nie należy mylić ich naturalnego koloru z żółknięciem szypułki i odpadaniem całego kwiatu.

Niepokój budzi sytuacja, gdy zielona wcześniej szypułka żółknie, kwiat zasycha i odpada, a zalążnia nie zaczyna rosnąć. Może to być efekt niezawiązania owocu z powodu temperatury, wilgotności lub innych stresów. Z kolei więdnięcie samych płatków przy powiększającym się zawiązku jest elementem prawidłowego rozwoju.

Praktycznie: obejrzyj szypułkę i środek kwiatu, zamiast oceniać same płatki. Zaznacz jedno grono i sprawdź, czy powstają w nim zawiązki. Przy powtarzającym się opadaniu porównaj warunki dnia i nocy oraz wilgotność podłoża. Sam żółty kolor kwiatu nie uzasadnia nawożenia ani oprysku.

Źródła: [1] [3] [24]. [1]: rozdz. 3, s. 25 — wzrost zalążni po zapłodnieniu. [3]: s. 1 — żółta korona. [24]: żółknięcie szypułki przed opadaniem.

Wróć do tematów

Dlaczego kwiaty zasychają?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Zasychanie płatków po zawiązaniu owocu jest normalne. Zasychanie i odpadanie całego kwiatu bez rosnącego zawiązka wymaga sprawdzenia warunków uprawy.

Ciepło, chłód, nieodpowiednia wilgotność i zaburzenia gospodarki wodnej mogą ograniczać zapłodnienie lub utrzymanie kwiatu. Nie każdy zaschnięty kwiat oznacza jednak nieudane zapylenie: trzeba obejrzeć także tkanki sąsiednie. Brunatnienie, gnicie i szary nalot mogą wskazywać na udział choroby, np. szarej pleśni.

Praktycznie: sprawdź, czy problem dotyczy pojedynczych kwiatów, całego grona czy wielu roślin. Jeżeli występuje po fali upału, oceniaj również kolejne otwierające się kwiaty. Przy nalocie, zmianach na szypułkach lub łodydze nie ograniczaj postępowania do nawozu na kwitnienie — potrzebne jest rozpoznanie problemu zdrowotnego.

Źródła: [1] [2] [25] [31]. [1]: rozdz. 3, s. 24–25. [2]: rozdz. 10, s. 67. [31]: porażenie kwiatów przez Botrytis.

Wróć do tematów

Dlaczego pierwsze grona wiążą dobrze, a kolejne nie?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Kwitnienie i zawiązywanie

Kolejne grona rozwijają się w innych warunkach i przy innym obciążeniu rośliny. Nie istnieje naturalna zasada, że pomidor powinien przestać wiązać po określonym numerze grona.

Późniejsze kwiaty mogą trafić na falę upału, gorsze światło albo większe wahania wilgotności. Jednocześnie roślina utrzymuje już rosnące owoce, które konkurują o produkty fotosyntezy. Warto także ocenić korzenie i to, czy dotychczasowa dawka wody odpowiada większej roślinie.

Praktycznie: zestaw przebieg pogody i nawadniania z czasem rozwoju problematycznego grona, również przed otwarciem kwiatów. Sprawdź obciążenie owocami i ilość sprawnych liści. Nie rozpoczynaj od podania boru ani mocnego nawozu. Najpierw ustal, co zmieniło się między okresem dobrego a słabego zawiązywania.

Źródła: [1] [2] [3]. [1]: rozdz. 3, s. 23–24. [2]: rozdz. 14, s. 80–83. [3]: s. 2.

Wróć do tematów

Dlaczego dolne liście pomidora żółkną?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Dolne liście są najstarsze, ale ich żółknięcie nie zawsze oznacza zwykłe starzenie. Od dołu mogą zaczynać się również niedobory i niektóre choroby.

Powolne zamieranie pojedynczego, zacienionego liścia trzeba odróżnić od szybkiego żółknięcia kolejnych pięter. Równomierne blednięcie starszych liści może sugerować problem z azotem; żółknięcie między nerwami wymaga innego rozpoznania. Plamy i nalot kierują uwagę ku chorobom. Przy brunatnej plamistości warto szukać oliwkowego nalotu na spodzie liścia.

Praktycznie: obejrzyj kilka liści z różnych wysokości i sprawdź, czy podobne zmiany pojawiają się na sąsiednich roślinach. Nie usuwaj od razu wszystkich żółknących liści i nie nawoź automatycznie azotem. Tempo zmian oraz ich rozmieszczenie pomogą ustalić, czy potrzebna jest korekta żywienia, warunków korzeniowych czy diagnostyka choroby.

Źródła: [6] [21] [1]. [1]: rozdz. 4, s. 30 — zaburzenia pobierania w mokrej glebie. [6]: niedobór azotu; [21]: brunatna plamistość.

Wróć do tematów

Dlaczego żółkną najmłodsze liście?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Żółknięcie najmłodszych liści może wskazywać na problem z dostępnością składników słabo przemieszczających się w roślinie, m.in. żelaza. Sam kolor nie dowodzi jednak ich braku w glebie.

Jeżeli nerwy pozostają zielone, a młoda blaszka wyraźnie blednie, warto sprawdzić odczyn oraz warunki pracy korzeni. Przy nieodpowiednim pH część składników może być trudniej dostępna mimo dostatecznej zawartości w podłożu. Podobne objawy mogą również wynikać z innych zaburzeń, dlatego należy obejrzeć cały wierzchołek.

Praktycznie: odnotuj, czy objaw występuje na wszystkich roślinach i czy towarzyszą mu deformacje, mozaika lub zahamowanie wzrostu. Zanim podasz żelazo, skontroluj pH, wilgotność i wcześniejsze nawożenie. Przy utrzymującym się problemie badanie podłoża i materiału roślinnego jest lepszą podstawą decyzji niż dobieranie preparatu według zdjęcia.

Źródła: [15] [6] [1]. [15]: chloroza młodych liści. [1]: rozdz. 3, s. 21–22; rozdz. 4, s. 29–30.

Wróć do tematów

Dlaczego nerwy pozostają zielone, a blaszka liściowa żółknie?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Taki układ nazywamy chlorozą międzynerwową. Jest to opis objawu, a nie nazwa choroby ani potwierdzenie konkretnego niedoboru.

Ważny jest wiek liścia: wzorzec na starszych liściach może kierować uwagę ku magnezowi, a na najmłodszych — ku żelazu lub innym mikroelementom. Objawy mogą się jednak nakładać, szczególnie przy równoczesnych problemach korzeni i żywienia. Silnie zniszczony liść daje mniej informacji niż początkowe stadium zmiany.

Praktycznie: sfotografuj najwcześniejsze objawy oraz zdrowe liście z tej samej rośliny. Zapisz, na którym piętrze problem się rozpoczął, i skontroluj odczyn oraz historię nawożenia. Nie dosypuj jednocześnie magnezu i żelaza „na wszelki wypadek”. Dalsze badanie powinno rozstrzygać postawione hipotezy, zamiast zastępować je kolejną mieszaniną nawozów.

Źródła: [15] [1] [28]. [15]: różnicowanie według wieku liścia. [1]: rozdz. 3, s. 21–22. [28]: dokumentacja do diagnostyki.

Wróć do tematów

Dlaczego liście pomidora zwijają się do góry?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Jedną z możliwości jest fizjologiczne zwijanie liści, czyli reakcja na warunki uprawy, a nie choroba zakaźna.

Często obejmuje starsze liście, których brzegi unoszą się, a blaszka może stać się sztywniejsza i bardziej skórzasta. Sprzyjają mu różne stresy, m.in. wahania wilgotności, wysoka temperatura, nadmierne uwilgotnienie w określonych warunkach czy silne cięcie. Sam kierunek zwijania nie wskazuje więc jednoznacznie na suszę. Roślina z fizjologicznym zwijaniem może nadal prawidłowo rosnąć i plonować.

Praktycznie: sprawdź wilgotność zamiast natychmiast dolewać wodę. Oceń nowe liście i wierzchołek. Mozaika, silna deformacja młodych przyrostów, drobnienie lub zahamowanie wzrostu wymagają szerszej diagnostyki. Nie opryskuj rośliny przeciw wirusom tylko dlatego, że brzegi liści podwinęły się do góry.

Źródła: [26] [27] [2]. [26]: fizjologiczne zwijanie; [27]: dodatkowe objawy wirusów. [2]: rozdz. 14, s. 81 — silne cięcie.

Wróć do tematów

Czy zwijanie liści oznacza wirusa, suszę, temperaturę czy nawożenie?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Każda z tych grup przyczyn może mieć znaczenie, a samo zwijanie liścia ich nie rozróżnia. Trzeba ocenić zestaw objawów i historię uprawy.

Przy reakcji fizjologicznej liście mogą się zwijać bez silnego zahamowania wzrostu. Wirusom mogą towarzyszyć mozaika, nietypowe przebarwienia, deformacje i drobnienie młodych części. Uszkodzenie herbicydowe może powodować wąskie, skręcone liście i wygięte przyrosty. Warto też sprawdzić obecność szkodników na spodzie blaszki.

Praktycznie: zapisz, czy problem wystąpił nagle po upale, zmianie podlewania, nawożeniu lub zabiegu wykonywanym w sąsiedztwie. Porównaj rośliny w różnych miejscach. Przy podejrzeniu infekcji ogranicz niepotrzebne przenoszenie materiału i kontakt narzędzi ze zdrowymi roślinami; pewne rozpoznanie wirusa może wymagać badania laboratoryjnego.

Źródła: [20] [27] [1]. [1]: rozdz. 3, s. 23. [20]: różnicowanie objawów; [27]: choroby wirusowe.

Wróć do tematów

Czy można rozpoznać niedobór składnika ze zdjęcia?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Zdjęcie pomaga postawić hipotezę, ale zwykle nie wystarcza do potwierdzenia niedoboru i ustalenia dawki nawozu.

Na fotografii podobnie mogą wyglądać niedożywienie, nieprawidłowy odczyn, uszkodzenie korzeni, choroba i reakcja na zabieg. Kolor zmieniają również światło oraz ustawienia aparatu. Do oceny przydają się zdjęcia całej rośliny, wierzchołka, starszych i młodszych liści oraz obu stron zmienionej blaszki. Warto pokazać również roślinę bez objawów dla porównania.

Praktycznie: do zdjęć dodaj odmianę, miejsce uprawy, datę początku problemu, sposób podlewania i dokładne nawożenie. Opisz, ile roślin ma objawy i jak szybko się zmieniają. Zdjęcie powinno pomagać zdecydować, co sprawdzić lub zbadać dalej; nie powinno stawać się pozornie pewnym rozpoznaniem tylko dlatego, że przypomina fotografię z internetu.

Źródła: [28] [15]. [28]: zdjęcia i dane do diagnostyki; [15]: podobieństwo i różnicowanie zaburzeń żywieniowych.

Wróć do tematów

Czy to zaraza ziemniaka?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Zarazę ziemniaka na pomidorze można podejrzewać przy szybko powiększających się, nieregularnych, brunatnych zmianach na liściach, zwłaszcza gdy pogoda sprzyja długiemu utrzymywaniu się wilgoci.

Brzeg zmiany może być szarozielony lub sprawiać wrażenie nasiąkniętego wodą. Przy dużej wilgotności na granicy chorej tkanki, często od spodu, może pojawić się delikatny biały nalot. Choroba może obejmować także ogonki, łodygi i owoce. Nie każda brązowa plama jest jednak zarazą, a brak widocznego nalotu jej nie wyklucza.

Praktycznie: jeszcze tego samego dnia obejrzyj całą roślinę i sąsiednie pomidory, zrób zdjęcia obu stron liści oraz zmian na pędach. Przy szybkim postępie objawów pilnie uzyskaj rozpoznanie i dobierz działania. Nie odkładaj sprawy na tydzień, próbując najpierw kolejnych nawozów.

Źródła: [29] [32]. [29]: objawy i szybkie szerzenie; [32]: wczesne rozpoznawanie.

Wróć do tematów

Zaraza ziemniaka czy alternarioza?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Alternarioza często zaczyna się na starszych, dolnych liściach od brunatnych plam z koncentrycznymi pierścieniami. Zaraza zwykle daje bardziej nieregularne, szybko rozszerzające się zmiany.

Przy alternariozie tkanka wokół plamy może żółknąć, a układ pierścieni przypomina tarczę. Przy zarazie warto szukać szarozielonego obrzeżenia i białego nalotu w wilgotnych warunkach. Różnica nie sprowadza się jednak do zasady „dół to alternarioza, góra to zaraza”. Zaawansowane objawy mogą wyglądać podobnie, a więcej niż jedna choroba może występować jednocześnie.

Praktycznie: obejrzyj kilka liści na różnych piętrach, ich spód, łodygi i owoce. Zapisz tempo powiększania zmian. Gdy rozpoznanie pozostaje niepewne, zwłaszcza przy szybkim zamieraniu, potrzebna jest konsultacja lub badanie. Nie dobieraj ochrony wyłącznie do potocznej nazwy „zaraza”.

Źródła: [30] [29]. [30]: alternarioza; [29]: zaraza.

Wróć do tematów

Zaraza czy szara pleśń?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Szara pleśń częściej wiąże się z zamierającymi kwiatami, ranami i szarym, pylącym nalotem. Zaraza może szybko obejmować rozległe części liści, pędy oraz owoce.

Przy szarej pleśni sprawdź miejsca po usuniętych liściach, szypułki, stare kwiaty i wilgotne zagęszczenia. Nalot zarazy jest zwykle delikatniejszy i białawy, pojawiający się w odpowiedniej wilgotności przy granicy zmiany. Sam kolor nalotu nie rozstrzyga sprawy: jego wygląd zależy od fazy rozwoju choroby i warunków.

Praktycznie: nie myl szarej pleśni z brunatną plamistością liści, przy której nalot na spodzie blaszki bywa oliwkowy. Jeżeli zmiany obejmują łodygę, roślina więdnie albo objawy szybko przybywają, nie poprzestawaj na usunięciu jednego liścia. Potrzebna jest ocena całej rośliny i rzeczywistego sprawcy.

Źródła: [31] [29] [21]. [31]: Botrytis; [29]: Phytophthora; [21]: odróżnienie brunatnej plamistości.

Wróć do tematów

Czy pojedyncza plama oznacza, że trzeba już działać?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Tak — trzeba rozpocząć oględziny i rozpoznanie. Nie oznacza to jednak, że każda pojedyncza plama wymaga natychmiastowego oprysku.

Jedna zmiana może być uszkodzeniem mechanicznym lub fizjologicznym, ale może też być pierwszym widocznym objawem infekcji. Sprawdź jej spód, pozostałe liście i sąsiednie rośliny. Oceń, czy plama jest sucha i stabilna, czy ma wilgotny brzeg, nalot i szybko rośnie. Zwróć uwagę na niedawne zabiegi i pogodę.

Praktycznie: zrób zdjęcie z datą i zaznacz miejsce obserwacji. Przy stabilnym, pojedynczym uszkodzeniu można prowadzić kontrolę bez pochopnego zabiegu. Przy podejrzeniu zarazy, szybkim narastaniu zmian lub więdnięciu poszukaj pomocy od razu. „Obserwacja” nie powinna oznaczać biernego czekania, gdy ryzyko szybko rośnie.

Źródła: [32] [33]. [32]: ryzyko zarazy i potrzeba wczesnego wykrywania; [33]: plamistości liści.

Wróć do tematów

Czy usuwać porażony liść?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Przy części plamistości usunięcie pojedynczych porażonych liści może ograniczyć ilość materiału infekcyjnego. Nie jest jednak uniwersalnym leczeniem każdej choroby.

Zabieg wykonuj ostrożnie, najlepiej gdy rośliny są suche. Nie roznoś usuniętych liści po uprawie i nie przechodź zabrudzonymi narzędziami od roślin chorych do zdrowych. Usuwanie liści nie może prowadzić do nagłego odsłonięcia owoców i utraty dużej części powierzchni potrzebnej do fotosyntezy.

Praktycznie: zacznij od liści wyraźnie porażonych lub zamierających, po rozpoznaniu problemu. Nie stosuj jednej stałej liczby liści do usunięcia u każdej rośliny. Jeżeli objawy obejmują łodygę, wierzchołek lub całą roślinę, samo obrywanie liści może być niewystarczające. Przy podejrzeniu choroby systemicznej potrzebna jest odrębna decyzja dotycząca całej rośliny.

Źródła: [33] [18] [2]. [2]: rozdz. 14, s. 81 — znaczenie liści i ryzyko silnego ogołocenia. [33]/[18]: higiena i ograniczanie plamistości.

Wróć do tematów

Skąd bierze się szara pleśń?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Szarą pleśń powoduje grzyb Botrytis cinerea. Wilgoć nie tworzy choroby sama z siebie, ale sprzyja rozwojowi patogenu i infekcji podatnych tkanek.

Źródłem grzyba mogą być porażone rośliny i resztki roślinne. Zarodniki są przenoszone m.in. z powietrzem, kroplami wody i podczas prac. Szczególnie narażone są tkanki zamierające, stare kwiaty i rany, np. po zabiegach pielęgnacyjnych. Dlatego gęsta, długo wilgotna uprawa stwarza warunki do narastania problemu.

Praktycznie: usuwaj zamierający materiał, dbaj o przewiewność i ogranicz długo utrzymującą się wilgoć. Zabiegi pielęgnacyjne wykonuj ostrożnie, bez pozostawiania rozległych uszkodzeń. Gdy szara pleśń obejmuje łodygę, sytuacja jest poważniejsza niż pojedyncza zmiana na liściu. Poprawa klimatu ogranicza ryzyko, ale nie przywraca sprawności już zniszczonym tkankom.

Źródła: [31] [18]. [31]: źródła infekcji i porażane organy; [18]: higiena i wilgotność.

Wróć do tematów

Co to za małe białe muszki przy pomidorach?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Ochrona biologiczna i monitoring

Jeżeli po poruszeniu liściem podrywa się grupa drobnych, biało uskrzydlonych owadów, jedną z głównych możliwości jest mączlik.

Dorosłe mączliki przypominają małe białe ćmy, choć nie są motylami. Obejrzyj spód liści: poza dorosłymi mogą znajdować się tam jaja i spłaszczone, osiadłe stadia młodociane. Lepka spadź oraz czarny nalot grzybów sadzakowych mogą towarzyszyć żerowaniu, ale ich obecność nie jest obowiązkowa.

Praktycznie: nie oceniaj liczebności wyłącznie po liczbie owadów poderwanych z jednego liścia. Sprawdź kilka roślin i różne piętra liści; zaznacz miejsca największego zasiedlenia. Tablice lepowe pomagają wykrywać osobniki dorosłe, lecz nie pokazują wszystkich stadiów na roślinie. Przed doborem organizmu pożytecznego lub zabiegu trzeba potwierdzić sprawcę i ocenić zasięg problemu.

Źródła: [34] [41]. [34]: wygląd i stadia mączlika; [41]: ograniczenia monitoringu tablicami.

Wróć do tematów

Czy mam przędziorka?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Ochrona biologiczna i monitoring

Podejrzenie przędziorka wzmacniają liczne, drobne, jasne punkty na liściach oraz obecność bardzo małych roztoczy na ich spodzie. Pajęczynka może pojawić się dopiero przy większym zasiedleniu.

Liście stopniowo matowieją, żółkną lub brązowieją, lecz takie przebarwienia mogą mieć także inne przyczyny. Do oględzin przydaje się lupa. Sprawdź okolice nerwów i miejsca z najwcześniejszymi objawami; nie każda pajęczyna na roślinie pochodzi od przędziorka, ponieważ zwykłe pająki także tworzą sieci.

Praktycznie: obejrzyj sąsiednie rośliny, zwłaszcza w cieplejszych, bardziej suchych częściach uprawy. Zapisz, czy przybywa nowych uszkodzeń i żywych roztoczy. Przędziorki nie są owadami, więc wybór dowolnego środka „na owady” nie jest właściwą odpowiedzią. Dobór ochrony powinien uwzględniać potwierdzonego szkodnika oraz obecność organizmów pożytecznych.

Źródła: [35]. [35]: objawy, obserwacja i biologia przędziorków na pomidorze.

Wróć do tematów

Jak rozpoznać wciornastka?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Ochrona biologiczna i monitoring

Wciornastki są bardzo drobnymi, smukłymi owadami, często długości około 1–2 mm. Szukaj ich w kwiatach, na młodych częściach roślin i na spodzie liści.

Żerowaniu mogą towarzyszyć srebrzyste smugi lub drobne odbarwienia oraz ciemne punkciki odchodów. Pomocne jest delikatne otrząśnięcie kwiatu nad białą kartką i obejrzenie spadających organizmów lupą. Sam ślad uszkodzenia nie wystarcza do oznaczenia gatunku. Niektóre wciornastki mogą przenosić wirusy, ale znalezienie owada nie oznacza automatycznie infekcji.

Praktycznie: sprawdź kwiaty na kilku roślinach i udokumentuj wygląd owadów oraz uszkodzeń. Przy jednoczesnej mozaice, pierścieniowych przebarwieniach, silnej deformacji lub zahamowaniu wzrostu rozszerz diagnostykę o choroby wirusowe. Zabieg dobieraj do rozpoznanego problemu; nie każdy drobny owad obecny w kwiecie wymaga zwalczania.

Źródła: [36] [37]. [36]: wciornastki pomidora i znaczenie wirusów; [37]: rozpoznawanie i otrząsanie nad papierem.

Wróć do tematów

Jak rozpoznać mszyce?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Ochrona biologiczna i monitoring

Mszyce mają miękkie, zwykle gruszkowate ciało i często tworzą skupiska na młodych pędach oraz spodzie liści. Mogą być zielone, żółtawe, różowe lub ciemne.

Charakterystyczną cechą wielu mszyc są dwa rurkowate wyrostki w tylnej części ciała, widoczne pod lupą. Zasiedlone liście mogą się zwijać, a lepka spadź sprzyjać pojawianiu się sadzaków. W kolonii często widać także białe wylinki; nie należy mylić ich z żywymi owadami.

Praktycznie: obejrzyj młode przyrosty i sprawdź, czy kolonie rosną. Zwróć uwagę na larwy biedronek, bzygowatych, złotooków i inne organizmy ograniczające mszyce. Nie podejmuj decyzji wyłącznie na podstawie jednego zasiedlonego liścia. Przy małej kolonii i aktywnych wrogach naturalnych dalsza kontrola może być wystarczająca; szybko narastające zasiedlenie wymaga ponownej oceny.

Źródła: [38]. [38]: cechy mszyc, spadź i naturalni wrogowie.

Wróć do tematów

Co robi tunele w liściach pomidora?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Ochrona biologiczna i monitoring

Jasne korytarze wewnątrz blaszki, nazywane minami, mogą powstawać wskutek żerowania larw różnych owadów. Na pomidorze nie należy automatycznie przypisywać każdej miny tej samej miniarce.

Wąskie, kręte ślady są charakterystyczne dla części miniarek. Szersze, nieregularne miny z odchodami mogą natomiast wskazywać m.in. na skośnika pomidorowego, Tuta absoluta. Jego gąsienice mogą uszkadzać również inne części rośliny, w tym owoce. Sam kształt miny nie daje jednak pewnego oznaczenia.

Praktycznie: obejrzyj świeże uszkodzenie pod światło i sprawdź, czy w środku znajduje się larwa. Zrób zdjęcia min, larw i ewentualnych uszkodzeń owoców. Przy szybkim przyroście rozległych min lub podejrzeniu skośnika poszukaj specjalistycznego rozpoznania. Nie uznawaj problemu za niegroźny tylko dlatego, że na początku zajmuje niewielką część liścia.

Źródła: [39] [40]. [39]: miny Liriomyza. [40]: s. 1–2 — biologia i uszkodzenia Tuta absoluta.

Wróć do tematów

Czy żółte tablice lepowe wystarczą do ochrony pomidorów?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Ochrona biologiczna i monitoring

Nie. Tablice są przede wszystkim narzędziem monitoringu, czyli wykrywania i śledzenia części latających szkodników. Same nie opisują całej sytuacji na roślinie.

Mogą odławiać dorosłe mączliki, uskrzydlone mszyce i inne owady, ale nie pokazują jaj, osiadłych stadiów młodocianych ani przędziorków na liściach. Brak dużego odłowu nie oznacza zatem, że uprawa jest wolna od szkodników. Na tablicach mogą znaleźć się także organizmy pożyteczne.

Praktycznie: numeruj tablice, zapisuj datę i porównuj odłowy w podobnych odstępach. Umieszczaj je w reprezentatywnych miejscach i dopasowuj wysokość do wzrostu roślin. Każdy sygnał z tablic zestaw z oględzinami liści i kwiatów. O dalszym działaniu powinny decydować rozpoznany gatunek, jego stadia, narastanie uszkodzeń i działanie naturalnych wrogów, a nie sama liczba przyklejonych owadów.

Źródła: [41]. [41]: pułapki lepowe oraz łączenie ich z lustracją roślin.

Wróć do tematów

Prowadzić pomidora na jeden czy dwa pędy?

Pomidor / HOBBY · Sadzenie; Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Wybór zależy przede wszystkim od typu odmiany, miejsca i sposobu podparcia. Jeden pęd nie jest rozwiązaniem obowiązkowym dla każdego pomidora.

U odmian o ciągłym wzroście prowadzenie na jeden pęd ułatwia kontrolowanie zagęszczenia. Drugi pęd daje dodatkowe miejsca kwitnienia, ale również zwiększa powierzchnię liści i wymagania przestrzenne. U odmian samokończących silne usuwanie pędów może ograniczyć liczbę gron i plon. Nie należy więc kopiować sposobu cięcia wysokiego pomidora szklarniowego na niski pomidor krzaczasty.

Praktycznie: najpierw sprawdź opis odmiany. Dla dwóch pędów przewidź podparcie i przestrzeń dla obu, a nie tylko dodatkowy sznurek w już zatłoczonym rzędzie. Oceń, czy rośliny otrzymują dość światła i czy liście mogą wysychać. Prowadzenie na jeden pęd może ułatwiać uzyskanie wcześniejszych owoców, lecz nie gwarantuje największego plonu całkowitego.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 19, s. druk. 93–96; PDF 5–8 — zależność cięcia od odmiany i systemu.

[E01] Steve Reiners / Cornell University. Training Tomatoes. Typ wzrostu i system podparcia.

[E02] University of California, Statewide IPM Program. Pruning Your Tomatoes. Jeden lub dwa pędy a wczesność, plon i osłona owoców.

Które wilki pomidora usuwać?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Usuwaj te pędy boczne, których nie przewiduje wybrany sposób prowadzenia. Najpierw odróżnij wilka od liścia i grona kwiatowego.

Wilk wyrasta w kącie między liściem a łodygą. Jest pędem: może wytworzyć własne liście, kwiaty i owoce, nie jest więc z natury bezpłodny. W systemie jednopędowym zwykle usuwa się kolejne pędy pachwinowe. Przy prowadzeniu na dwa pędy jeden pozostaje; często wybiera się silny pęd pod pierwszym gronem. Inaczej postępuje się z odmianami samokończącymi, których nie należy automatycznie ogołacać.

Praktycznie: przed odłamaniem zobacz, skąd wyrasta dana część rośliny. Nie usuwaj całego liścia tylko dlatego, że obok niego pojawił się wilk. Profesor zaleca usuwać niepotrzebne pędy, gdy są jeszcze małe, aby ograniczyć rozmiar ran. Wybrany drugi pęd oznacz i prowadź na osobnej podporze.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 19, s. druk. 95–96; PDF 7–8 — ogławianie i pędy pachwinowe.

[E01] Steve Reiners / Cornell University. Training Tomatoes. Pędy boczne mogą owocować; różnice między typami odmian.

[E03] University of Wisconsin–Madison Extension. Tomato Pruning. Położenie pędu i wybór drugiego pędu pod pierwszym gronem.

Czy można ukorzenić wilki pomidora?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Wzrost i prowadzenie · Prowadzenie rośliny i liście

Tak. Zdrowy pęd boczny pomidora może wytworzyć korzenie i stać się nową rośliną. Nie oznacza to jednak, że nadaje się do tego każdy odcięty pęd.

Wybierz materiał z rośliny bez niepokojących objawów. Ukorzenianie nie usuwa zakażenia obecnego w roślinie matecznej, dlatego nie jest sposobem ratowania materiału podejrzanego o chorobę wirusową. Usuń liście z dolnego odcinka oraz kwiaty; pozostaw część liści na górze. Umieść pęd w czystym, wilgotnym i przewiewnym podłożu, tak aby zakryty odcinek łodygi mógł się ukorzenić.

Praktycznie: na początku osłoń sadzonkę przed ostrym słońcem i nie dopuszczaj ani do przesuszenia, ani do stałego zalania. Powrót wzrostu jest pomocnym sygnałem, ale przed przesadzeniem sprawdź także korzenie. Stopniowo przyzwyczajaj roślinę do miejsca uprawy. Późno ukorzeniony pęd może nie zdążyć wydać dojrzałych owoców przed końcem sezonu.

Ile gron zostawić na pomidorze?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie; Wzrost owoców i dojrzewanie; Koniec sezonu · Prowadzenie rośliny i liście

Nie ma jednej właściwej liczby gron dla wszystkich pomidorów. Pozostawione owoce muszą mieć warunki i czas, aby osiągnąć planowaną dojrzałość.

Znaczenie mają odmiana, wielkość owoców, liczba pędów, powierzchnia sprawnych liści oraz długość uprawy. Wysoki pomidor prowadzony długo pod osłonami może utrzymać inny plon niż duża odmiana w krótkiej uprawie gruntowej. Podręcznik podaje przykładowe liczby dla określonych systemów, lecz nie są one obowiązkowym limitem. Zbyt duże obciążenie zwiększa konkurencję owoców o produkty fotosyntezy.

Praktycznie: patrz nie tylko na liczbę gron, ale też na liczbę i wielkość owoców w każdym z nich. Oceń światło, kondycję liści i przewidywany termin zakończenia uprawy. Kończąc wzrost pędu, nie odcinaj wraz z wierzchołkiem całej osłony i źródła odżywiania ostatnich owoców. Osłabionej rośliny nie odciążaj gwałtownie bez rozpoznania przyczyny słabego wzrostu.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 19, s. druk. 95; PDF 7 — ogławianie w określonych systemach i pozostawianie liści.

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 14, s. druk. 80–81; PDF 21–22 — obciążenie owocami i dostępność produktów fotosyntezy.

Kiedy zacząć usuwać dolne liście pomidora?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Prowadzenie rośliny i liście

Nie kieruj się samą datą ani pojawieniem się pierwszego grona. Oceń stan dolnych liści, ich kontakt z ziemią, zacienienie i rolę w odżywianiu owoców.

Liść zdrowy i dobrze oświetlony nadal pracuje dla rośliny. Z kolei liście silnie zacienione, zamierające lub utrudniające przewiew u podstawy wymagają innej oceny. Usuwanie części dolnych liści może poprawić ruch powietrza, ale zbyt wczesne i rozległe ogołocenie ogranicza powierzchnię fotosyntezy. Chory liść jest osobnym problemem: zabieg powinien wynikać z rozpoznania, nie tylko z jego położenia.

Praktycznie: zacznij od oględzin najniższej części rośliny i sprawdź, które liście rzeczywiście przeszkadzają lub zamierają. Zabiegi rozłóż w czasie, obserwując pozostałą powierzchnię liściową. Nie odsłaniaj nagle wszystkich owoców na silne słońce. Pierwszy pomidor zmieniający barwę nie jest automatycznym sygnałem, że wszystko pod nim trzeba usunąć.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 19, s. druk. 93–95; PDF 5–7 — światło, przewiew, faza rozwoju i skala usuwania liści.

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 14, s. druk. 81; PDF 22 — liście przy niedojrzałych owocach i ryzyko silnej defoliacji.

Ile liści pomidora usuwać jednorazowo?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Prowadzenie rośliny i liście

Nie ustalaj zabiegu wyłącznie jako stałej liczby liści. Ważniejsze jest, jak dużą część sprawnej powierzchni liściowej straci roślina.

Trzy duże liście na słabej roślinie znaczą coś innego niż trzy niewielkie, zamierające liście na rozbudowanym pomidorze. Trzeba uwzględnić odmianę, nasłonecznienie, obciążenie owocami i wcześniejsze cięcie. Profesor wyraźnie podkreśla, że nie da się wskazać ogólnej reguły niezależnej od fazy uprawy. Silne ogołocenie może ograniczać odżywianie owoców i zwiększać ryzyko uszkodzeń słonecznych.

Praktycznie: przed cięciem wskaż konkretny cel: usunięcie zamierających liści, poprawę przewiewu albo rozpoznany problem zdrowotny. Usuwaj tylko to, co jest potrzebne do tego celu, i zachowaj liście osłaniające oraz odżywiające rozwijające się owoce. Po większym zabiegu obserwuj reakcję rośliny, zamiast następnego dnia kontynuować obrywanie według sztywnego schematu.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 19, s. druk. 93–95; PDF 5–7 — brak uniwersalnej liczby i znaczenie skali zabiegu.

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 14, s. druk. 81; PDF 22 — następstwa silnego usuwania liści.

Dlaczego pomidor ma czarną plamę od spodu?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Owoce — plamy i deformacje

Jedną z najczęstszych możliwości jest sucha zgnilizna wierzchołkowa: zaburzenie fizjologiczne, które zwykle zaczyna się na końcu owocu przeciwnym do szypułki.

Zmiana może początkowo wyglądać jak mały obszar nasiąknięty wodą, a następnie ciemnieje, zapada się i staje skórzasta. Wiąże się z niedostatecznym zaopatrzeniem rozwijającej się tkanki owocu w wapń; nie dowodzi sama w sobie braku wapnia w glebie. Miękka, rozlewająca się zgnilizna, nalot lub zmiany w innych miejscach wymagają rozważenia także infekcji. Uszkodzenie fizjologiczne może zostać wtórnie zasiedlone przez drobnoustroje.

Praktycznie: obejrzyj położenie i twardość plamy oraz kilka młodszych owoców. Sprawdź wahania wilgotności, odpływ wody, stan korzeni i nawożenie. Nie rozpoczynaj od oprysku przeciw chorobom ani dodatkowej dawki wapnia bez oceny przyczyny. Martwa tkanka nie odtworzy się; celem korekty jest ograniczenie nowych uszkodzeń.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 117–119; PDF 29–31 — sucha zgnilizna wierzchołkowa.

[E06] Ann Joy i Brian Hudelson / University of Wisconsin–Madison Extension. Blossom End Rot. Umiejscowienie, wygląd, wtórne infekcje i ograniczenia naprawy uszkodzonego owocu.

Dlaczego tylko niektóre odmiany mają suchą zgniliznę wierzchołkową?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie; Koniec sezonu · Owoce — plamy i deformacje

Odmiany różnią się podatnością na to zaburzenie. Ten sam sposób podlewania i ta sama gleba nie zapewniają identycznego zaopatrzenia owoców każdej odmiany.

Znaczenie mają kształt owocu, tempo wzrostu oraz sposób pobierania i przemieszczania wapnia. Podręcznik wskazuje większą wrażliwość odmian o dużych i wydłużonych owocach. Nie oznacza to, że każda taka odmiana musi mieć uszkodzenia. Na różnice nakładają się lokalne warunki: jedna roślina może rosnąć w suchszej części zagonu, mieć słabsze korzenie albo otrzymywać mniej wody z kroplownika.

Praktycznie: porównaj odmiany przez kilka zbiorów, zapisując liczbę owoców z objawami, miejsce uprawy i warunki nawadniania. Najpierw wyklucz nierówną dystrybucję wody. Gdy różnica powtarza się mimo podobnych warunków, uwzględnij ją przy wyborze odmian na następny sezon. Odmiana mniej podatna zmniejsza ryzyko, ale nie zastępuje prawidłowej gospodarki wodnej.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 117–119, szczególnie s. 118; PDF 29–31, szczególnie PDF 30 — transport wapnia i podatność odmian.

Dlaczego pomidory mają zielone lub żółte piętki?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Owoce — plamy i deformacje

Zielona lub żółta strefa przy szypułce, która pozostaje twarda, może być zaburzeniem wybarwiania nazywanym zieloną lub żółtą piętką.

Nie każda zielona piętka niedojrzałego pomidora jest wadą: część odmian ma naturalnie ciemniejszy obszar przy szypułce przed dojrzeniem. Problemem jest utrzymywanie się nieprawidłowej barwy i twardej tkanki, gdy reszta owocu jest już dojrzała. Profesor łączy zaburzenie m.in. z podatnością odmiany, wysoką temperaturą, silnym odsłonięciem owoców i niezbilansowanym odżywianiem, w tym niedostatkiem potasu.

Praktycznie: porównaj kilka owoców tej samej odmiany i sprawdź ich rzeczywistą dojrzałość. Oceń osłonę liściową oraz przebieg upałów. Analiza gleby lub podłoża pomoże ustalić, czy potrzebna jest korekta żywienia. Nie dosypuj automatycznie potasu tylko na podstawie koloru; nie usuwaj też liści w przekonaniu, że dodatkowe słońce zawsze wybarwi twardą piętkę.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 120; PDF 32 — zielona/żółta piętka i białawe tkanki wewnętrzne.

Dlaczego pomidory są puste w środku?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Owoce — plamy i deformacje

Puste lub słabo wypełnione komory mogą wynikać z nieprawidłowego rozwoju owocu, m.in. po zaburzeniach zapylenia i zapłodnienia. Nie muszą oznaczać żerowania szkodnika.

W podręczniku opisano owoce kanciaste, z niewielką ilością nasion i słabo rozwiniętą tkanką w komorach. Sprzyjać im mogą niekorzystne warunki kwitnienia, mała ilość światła, chłód i nierównowaga wzrostu. Osobno wymieniono puste owoce związane z niewłaściwym stosowaniem regulatorów zawiązywania; bez informacji o takim zabiegu nie należy jednak zakładać, że właśnie on był przyczyną. Budowa miąższu zależy również od odmiany.

Praktycznie: przekrój kilka owoców, porównaj liczbę nasion i sprawdź, czy wada dotyczy jednego grona czy całej rośliny. Wróć do pogody i kondycji pomidora w okresie kwitnienia tego grona. Przy wygryzionych otworach, odchodach lub larwach potrzebne jest odrębne rozpoznanie szkodnika.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 126 i 128; PDF 38 i 40 — owoce kanciaste i puste.

[E07] University of Maryland Extension. Key to Common Problems of Tomatoes. Różnicowanie uszkodzeń i zaburzeń owoców.

Dlaczego owoce pomidora są zdeformowane?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Owoce — plamy i deformacje

Deformacja może być cechą odmiany albo skutkiem zaburzeń podczas tworzenia kwiatu i zawiązywania owocu. Sam nietypowy kształt nie rozstrzyga o chorobie.

Duże, wielokomorowe pomidory bywają naturalnie nieregularne. Innym zjawiskiem są głębokie, skorkowaciałe blizny i zagłębienia, określane jako „kocia twarz”. Podręcznik wiąże je m.in. z niekorzystną temperaturą w okresie rozwoju kwiatów oraz innymi czynnikami zaburzającymi zawiązywanie. Wąska blizna przypominająca szew może powstać, gdy część kwiatu pozostaje przytwierdzona do rozwijającego się owocu. To inne mechanizmy niż świeże uszkodzenie przez owada.

Praktycznie: porównaj owoc z typowym wyglądem odmiany i obejrzyj kolejne grona. Wada ograniczona do najwcześniejszych owoców może mieć związek z warunkami początku sezonu. Jeżeli jednocześnie deformują się młode liście, pojawia się mozaika albo roślina wyraźnie słabnie, potrzebna jest szersza diagnostyka. Nie rozpoczynaj oprysków od samego kształtu owocu.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 124 i 127; PDF 36 i 39 — catface i szwy owoców.

[E07] University of Maryland Extension. Key to Common Problems of Tomatoes. Odróżnianie fizjopatii, cech odmiany i innych problemów.

Dlaczego pomidor ma twarde, białawe miejsca w środku?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Owoce — plamy i deformacje

Twarde, jasne pasma lub obszary miąższu mogą towarzyszyć zaburzeniom dojrzewania. Zanim uznasz je za niedobór, sprawdź, czy owoc jest w pełni dojrzały i czy wada się powtarza.

Profesor opisuje białawe pasma włókniste związane z wysoką temperaturą, niewystarczającą podażą potasu i wrażliwością odmiany. Twarda tkanka przy szypułce może współwystępować z zieloną lub żółtą piętką. Nie jest to jednak wyłączny zestaw przyczyn każdego twardego fragmentu. Zbrunatnienia, gnicie lub nietypowe przebarwienia całego owocu wymagają osobnej oceny.

Praktycznie: obejrzyj przekrój kilku dojrzałych owoców i zanotuj, gdzie leży zmieniona tkanka. Sprawdź, czy problem nasilił się po upałach albo mocnym usuwaniu liści. Korektę nawożenia oprzyj na historii zasilania i badaniu podłoża, nie na pojedynczym przekroju. Nie próbuj naprawić już wykształconej, twardej tkanki zwiększoną dawką nawozu.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 120–121; PDF 32–33 — białawe tkanki i nierównomierne dojrzewanie.

Dlaczego pomidory są małe?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Wielkość, smak i dojrzewanie

Najpierw porównaj owoce z typową wielkością danej odmiany. Jeżeli są wyraźnie mniejsze, przyczyna może dotyczyć obciążenia rośliny, światła, wody lub sprawności korzeni.

Wiele owoców rosnących jednocześnie konkuruje o produkty fotosyntezy. Mała powierzchnia zdrowych liści, silne zacienienie lub usunięcie dużej części ulistnienia ograniczają dostępne zasoby. Niedobór wody w okresie wzrostu owoców również może zmniejszać ich wielkość. Bujna masa pędów nie daje gwarancji dobrego odżywienia owoców, szczególnie przy małej ilości światła.

Praktycznie: sprawdź nie tylko nawóz, lecz także liczbę owoców, stan liści i zwilżenie gleby w strefie korzeni. Porównaj wcześniejsze i późniejsze grona. Gdy owoce drobnieją wraz z osłabieniem całej rośliny, zacznij od rozpoznania przyczyny tego osłabienia. Dodanie mocniejszego nawozu do przesuszonego albo zasolonego podłoża może pogorszyć sytuację zamiast zwiększyć rozmiar owoców.

Podstawa odpowiedzi

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 10, s. druk. 67–68; PDF 8–9 — woda i wzrost owocu. Rozdz. 14, s. druk. 80–82; PDF 21–23 — odmiana, światło, obciążenie i zasolenie.

Dlaczego pomidory długo nie dojrzewają?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie; Koniec sezonu · Wielkość, smak i dojrzewanie

Zielony kolor nie zawsze oznacza problem: owoc może być jeszcze zbyt młody. Gdy rozwój wyraźnie się przeciąga, sprawdź temperaturę, światło, odmianę i obciążenie rośliny.

Upał może ograniczać prawidłowe wybarwianie, mimo że zwykle kojarzymy dojrzewanie z ciepłem. Pod koniec sezonu proces spowalniają też chłód i mała ilość światła. Znaczenie mają późne zawiązanie owoców, nadmierne nawożenie azotowe i cechy odmiany. Pomidor dojrzały nie musi być czerwony — istnieją odmiany zachowujące inne kolory.

Praktycznie: zanotuj, kiedy dane grono kwitło, i porównaj owoce w podobnym wieku. Oceń, czy utrzymują się upały lub chłodne noce, a nie tylko temperaturę w jednej chwili. Nie obrywaj wszystkich liści, aby „wpuścić słońce”, i nie zwiększaj automatycznie potasu. Pod koniec sezonu skup się na warunkach dla już rozwiniętych owoców, zamiast podtrzymywać zawiązywanie coraz nowych.

Podstawa odpowiedzi

[E08] University of Minnesota Extension. How excessive heat affects the vegetable garden. Wpływ upału na powstawanie barwników i dojrzewanie.

[E07] University of Maryland Extension. Key to Common Problems of Tomatoes. Wiek owocu, światło, warunki i cechy odmiany.

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 14, s. druk. 80–82; PDF 21–23 — odżywianie, azot, światło i jakość.

Czy podanie potasu przyspieszy dojrzewanie pomidorów?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Wielkość, smak i dojrzewanie

Korekta rzeczywistego niedostatku potasu może poprawić jakość i równomierność wybarwienia. Dodatkowa dawka nie jest jednak uniwersalnym sposobem przyspieszania dojrzewania.

Potas uczestniczy w funkcjonowaniu rośliny i gospodarce cukrami, ale dojrzałość zależy także od wieku owocu, odmiany, temperatury i światła. Gdy przyczyną opóźnienia jest upał, chłód albo bardzo późne zawiązanie, sam nawóz jej nie usunie. Nadmierne dostarczanie potasu może zaburzać równowagę żywienia, m.in. ograniczać zaopatrzenie w magnez.

Praktycznie: zsumuj potas pochodzący ze wszystkich stosowanych nawozów oraz uwzględnij wcześniejsze zasilanie gleby. Przy nawracających problemach zbadaj podłoże i poproś o interpretację dla swojego systemu. Nie stosuj kolejno kilku nawozów „na wybarwienie”, nie znając ich łącznej dawki. Celem jest odpowiednie odżywienie rośliny, a nie maksymalizacja ilości jednego pierwiastka.

Podstawa odpowiedzi

[P41] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — nawożenie i pobieranie składników. Rozdz. 9, s. druk. 49–50; PDF 11–12 — potas i zależności z magnezem.

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 14, s. druk. 80–82; PDF 21–23 — jakość i odżywianie.

[E08] University of Minnesota Extension. How excessive heat affects the vegetable garden. Ograniczenia wybarwiania podczas upału.

Dlaczego pomidor jest wodnisty?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Wielkość, smak i dojrzewanie

Wodnistość może wynikać z cech odmiany i małej koncentracji suchej masy w owocu. Nie da się jej wiarygodnie przypisać samemu podlewaniu z ostatniego dnia.

Jakość powstaje przez cały okres rozwoju. Liczy się ilość cukrów i innych związków wytworzonych przez liście oraz dostarczonych do owocu w stosunku do zgromadzonej w nim wody. Mało światła, duże obciążenie owocami, nadmiar azotu i silne usuwanie liści mogą pogarszać ten bilans. Nadmierne lub nieregularne nawadnianie jest jednym z czynników, a nie jedynym wyjaśnieniem.

Praktycznie: porównuj owoce tej samej odmiany i w podobnym stadium dojrzałości. Oceń światło, pozostawioną powierzchnię liści i dotychczasowe zasilanie. Popraw stabilność wilgotności, ale nie przestawaj gwałtownie podlewać z zamiarem „zagęszczenia” owocu. Jeśli miąższ jest rozkładający się, śluzowaty lub pojawia się nietypowy zapach, nie traktuj tego jako zwykłej cechy smakowej.

Podstawa odpowiedzi

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 14, s. druk. 80–82; PDF 21–23 — sucha masa, smak, woda i uprawa.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 134 i 160–161; PDF 46 i 72–73 — rozpad tkanek przy zgniliznach, odrębny od wodnistości.

Co wpływa na zawartość cukru w pomidorach?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Wielkość, smak i dojrzewanie

Zawartość cukru zależy m.in. od odmiany, pracy zdrowych liści, warunków świetlnych, dojrzałości i gospodarki wodnej. Samo dodanie nawozu nie gwarantuje słodszych owoców.

Cukry powstają w fotosyntezie i są przemieszczane do rozwijających się owoców. Zbyt mało światła, silna utrata liści albo duża liczba owoców konkurujących o zasoby mogą ograniczać ich nagromadzenie. Liczy się także ilość wody w owocu: wyższa koncentracja cukrów nie musi oznaczać, że roślina wytworzyła ich więcej. Podręcznik opisuje zależności między nawadnianiem, zasoleniem, jakością i wielkością owoców.

Praktycznie: porównuj pomidory tej samej odmiany, w podobnej dojrzałości, a nie przypadkowe owoce z różnych dni. Dbaj o sprawne liście, światło i zbilansowane żywienie. Nie wywołuj celowo suszy ani zasolenia w ogrodzie dla słodszego plonu; można w ten sposób ograniczyć wielkość owoców i pogorszyć funkcjonowanie rośliny.

Podstawa odpowiedzi

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 14, s. druk. 80–83; PDF 21–24 — powstawanie i podział produktów fotosyntezy, koncentracja składników i kompromis jakość–plon.

Czy usuwać kwiaty pomidora pod koniec sezonu?

Pomidor / HOBBY · Koniec sezonu · Wielkość, smak i dojrzewanie

Można usuwać nowe kwiaty, które nie mają już realnej szansy wydać dojrzałych owoców przed planowanym końcem uprawy. Decyzja zależy od warunków, nie od jednej daty dla całej Polski.

Inaczej wygląda perspektywa owocowania w ogrzewanej szklarni, a inaczej w gruncie przed chłodami. Znaczenie mają szybkość dojrzewania odmiany, rozwój istniejących owoców i ilość światła. Usunięcie późnych kwiatów ogranicza powstawanie nowych odbiorców zasobów, ale nie gwarantuje natychmiastowego dojrzewania wszystkich zielonych owoców. Jest to decyzja odrębna od usuwania zdrowych liści.

Praktycznie: określ przewidywany koniec uprawy i sprawdź, które grona zdążą jeszcze rozwinąć owoce. Usuwaj przede wszystkim najpóźniejsze kwiaty w obrębie wybranego systemu prowadzenia. Zachowaj liście odżywiające i osłaniające pozostawiony plon. Nie łącz zabiegu z gwałtownym ograniczeniem wody ani nawożeniem „na przyspieszenie”.

Podstawa odpowiedzi

[E05] Iowa State University Extension and Outreach. Pruning Tomatoes in the Home Garden. Usuwanie późnych kwiatów i kończenie wzrostu w relacji do końca sezonu.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 19, s. druk. 95; PDF 7 — ogławianie i zachowanie liści dla ostatnich owoców.

Czy pomidor potrzebuje bardzo żyznej gleby?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Sadzenie · Gleba, sąsiedztwo i ściółkowanie

Pomidor potrzebuje gleby sprawnej dla korzeni i odpowiednio zasobnej, a nie możliwie największej ilości nawozu. Żyzność nie jest tym samym co wysokie stężenie składników.

Ważne są struktura, dostęp powietrza, zatrzymywanie potrzebnej ilości wody i odpływ jej nadmiaru. Materia organiczna wspiera funkcjonowanie gleby, lecz nie usuwa skutków zagęszczenia ani zalania. Na lekkim stanowisku woda i składniki mogą być zatrzymywane słabiej; w zbitej glebie zasobnej problemem może być ich pobieranie. Nadmierne nawożenie azotem sprzyja rozrostowi części zielonych kosztem prawidłowego owocowania.

Praktycznie: przed dodaniem kolejnej porcji kompostu, obornika lub nawozu sprawdź historię stanowiska i wynik analizy. Zwróć uwagę na odpływ wody i stan korzeni. Dąż do równowagi, nie do gleby „najmocniej nawiezionej”. Jeżeli wynik badania pokazuje nadmiar, następną decyzją może być ograniczenie zasilania, a nie zakup innego preparatu.

Podstawa odpowiedzi

[P19] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — fizjologia, gleba i zmianowanie. Rozdz. 4, s. druk. 29–30; PDF 13–14 — właściwości gleby.

[P41] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — nawożenie i pobieranie składników. Rozdz. 9, s. druk. 40–41 i 49; PDF 2–3 i 11 — plan nawożenia, materia organiczna, nadmiar azotu.

Jak długo choroby pomidora pozostają w glebie?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Koniec sezonu · Gleba, sąsiedztwo i ściółkowanie

Nie ma jednego czasu przetrwania dla wszystkich chorób. Część sprawców utrzymuje się w glebie, korzeniach lub resztkach przez wiele lat, inne zależą przede wszystkim od ponownego zawleczenia.

Podręcznik opisuje różne mechanizmy przetrwania patogenów odglebowych, dlatego jeden sezon przerwy nie jest gwarancją bezpieczeństwa. Ważne są gatunek sprawcy, obecność roślin żywicielskich, resztek korzeni i warunki stanowiska. Nie należy zakładać, że każda plama na zeszłorocznych liściach oznacza wieloletnie „zakażenie ziemi”; źródło problemu może znajdować się także w nasionach, rozsadzie, konstrukcji lub otoczeniu uprawy.

Praktycznie: zapisz rozpoznanie choroby, nie tylko potoczną nazwę „zaraza”. Przy powtarzającym się więdnięciu lub uszkodzeniach korzeni uzyskaj diagnostykę przed planowaniem rotacji i wymiany gleby. Usuwaj pozostałości po chorej uprawie w sposób ograniczający rozprzestrzenianie. Długość przerwy i dobór następnej rośliny ustalaj dla konkretnego patogenu, a nie według jednego internetowego kalendarza.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 155–159 i 162; PDF 67–71 i 74 — choroby korzeni i przetrwanie sprawców; s. 156 opisuje wieloletnie przetrwanie Colletotrichum.

[P19] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — fizjologia, gleba i zmianowanie. Rozdz. 5, s. druk. 31; PDF 15 — zmianowanie i ograniczenia następstwa upraw.

[E15] University of Minnesota Extension. Late blight of tomato and potato. Różne źródła wprowadzenia zarazy; bez przenoszenia regionalnych twierdzeń o zimowaniu.

Co posadzić po pomidorach?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Koniec sezonu · Gleba, sąsiedztwo i ściółkowanie

Wybierz następną uprawę z uwzględnieniem historii chorób, terminu i potrzeb gleby. Najprostsza zasada to nie zastępować pomidora kolejną psiankowatą, np. papryką lub ziemniakiem.

Zmianowanie ogranicza powtarzanie podobnej presji zdrowotnej, ale nie każda roślina z innej rodziny jest bezpieczna przy każdym patogenie. Podręcznik proponuje szersze rotacje, m.in. z udziałem zbóż, a przy problemach fitosanitarnych zwraca uwagę także na dyniowate. W ogrodzie można rozważyć krótką uprawę liściową lub roślinę okrywową, jeżeli pozwala na to termin i nie jest ona gospodarzem rozpoznanego sprawcy.

Praktycznie: najpierw uprzątnij resztki i oceń, czy pomidory były zdrowe. Przy rozpoznanej chorobie korzeni sprawdź zakres jej roślin żywicielskich przed wyborem następcy. Zaplanuj następstwo na kilka sezonów, a nie tylko najbliższy jesienny siew. Nie traktuj wysiewu jednej rośliny jako potwierdzonego „odkażenia” gleby.

Podstawa odpowiedzi

[P19] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — fizjologia, gleba i zmianowanie. Rozdz. 5, s. druk. 31; PDF 15 — rotacje i unikanie następstwa grup żywicielskich.

[E10] University of Minnesota Extension. Managing plant diseases in the home garden. Zmianowanie według rodzin i rozpoznanych chorób w ogrodzie.

Jakie rośliny mogą rosnąć obok pomidora?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Sadzenie; Wzrost i prowadzenie · Gleba, sąsiedztwo i ściółkowanie

Dobre sąsiedztwo to przede wszystkim takie, które nie odbiera pomidorowi potrzebnego światła, przestrzeni, wody i przewiewu. Sama lista „dobrych towarzyszy” nie wystarczy.

Przykładem może być wczesna sałata lub szpinak, zebrane zanim pomidory rozbudują koronę. Zioła również mogą współistnieć z pomidorami, jeśli mają miejsce i odpowiednie warunki. Niewielka roślina przy rozsadzie może później tworzyć gęstwinę utrudniającą podlewanie i oględziny. Nie wszystkie gatunki potrzebują takiej samej wilgotności.

Praktycznie: planuj rozstawę według wielkości dorosłych roślin. Pozostaw dostęp do podstawy pomidora i nawadniania. Gdy rośliny mocno się zacieniają, ogranicz zagęszczenie. Sąsiedztwo nie zastępuje higieny ani monitoringu chorób.

Podstawa odpowiedzi

[E09] University of Minnesota Extension. Companion planting in home gardens. Następstwo w czasie, konkurencja i przykłady upraw współrzędnych.

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 14, s. druk. 80–81; PDF 21–22 — światło i zagęszczenie jako czynniki jakości.

Czy bazylia, czosnek lub cebula pomagają chronić pomidory?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Wzrost i prowadzenie · Gleba, sąsiedztwo i ściółkowanie

Rośliny towarzyszące mogą w określonych warunkach pomagać, ale nie tworzą uniwersalnej ochrony przed chorobami i szkodnikami. Efekt trzeba odnosić do konkretnego problemu.

Opracowanie uniwersyteckie przywołuje doświadczenia, w których bazylia i aksamitki ograniczały wybrane szkodniki pomidora. Nie dowodzi to skuteczności dowolnej liczby roślin w każdym miejscu. Działania badanego ekstraktu z czosnku nie można też automatycznie przypisywać czosnkowi rosnącemu obok. Nadmierne zagęszczenie może pogorszyć warunki uprawy.

Praktycznie: zachowaj przewiew i obserwuj rzeczywistą liczebność szkodnika. Przy obietnicach ochrony sprawdzaj badanie, gatunek szkodnika i warunki doświadczenia. Brak objawów w jednym sezonie nie dowodzi, że pomogło właśnie sąsiedztwo.

Czy warto ściółkować pomidory?

Pomidor / HOBBY · Sadzenie; Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Gleba, sąsiedztwo i ściółkowanie

Tak, ściółka może ograniczać parowanie z powierzchni gleby, zachwaszczenie i rozpryskiwanie ziemi na rośliny. Nie zastępuje jednak sprawdzania wilgotności przy korzeniach.

Ziemia pod ściółką może przesychać wolniej niż odkryta, dlatego dotychczasowy harmonogram podlewania może wymagać korekty. Materiał nie naprawi zastojów wody ani niedrożnego odpływu. Ważna jest także temperatura: nie warto przykrywać grubą warstwą organiczną stale mokrej, niewygrzanej gleby tylko dlatego, że ściółkowanie ma dobrą opinię. Dobór materiału powinien uwzględniać jego czystość i pochodzenie.

Praktycznie: przed rozłożeniem usuń chwasty i sprawdź warunki gleby. Nie dociskaj stale wilgotnej ściółki do łodygi. Zostaw dostęp do kontroli kroplowników i regularnie zaglądaj pod materiał. Jeżeli roślina więdnie mimo podlewania, sprawdź samą bryłę korzeniową; suchy wierzch ściółki ani wilgotna jej powierzchnia nie rozstrzygają o zapasie wody w ziemi.

Podstawa odpowiedzi

[E11] University of Georgia Extension, Fulton County. Good Watering Practices Help Keep Tomatoes Healthy. Ściółkowanie i stabilizacja warunków wodnych pomidora.

[P19] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — fizjologia, gleba i zmianowanie. Rozdz. 4, s. druk. 29–30; PDF 13–14 — gleba, jej nagrzewanie i zastoje wody.

Czy można podlewać pomidory zimną wodą?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Nie warto gwałtownie wychładzać strefy korzeniowej dużą ilością bardzo zimnej wody. Samo odczucie chłodu w dłoni nie pozwala jednak ocenić ryzyka dla pomidora.

Liczy się różnica temperatur, ilość podanej wody i temperatura gleby lub podłoża. Mała donica reaguje inaczej niż duża objętość gleby w gruncie. W podręczniku temperatura strefy korzeniowej jest jednym z czynników wpływających na wzrost korzeni i pobieranie składników. Nie uzasadnia to tworzenia jednej obowiązkowej temperatury wody dla wszystkich systemów.

Praktycznie: przy korzystaniu z bardzo chłodnej wody porównaj jej temperaturę z warunkami przy korzeniach, szczególnie w niewielkich pojemnikach. Unikaj również wody silnie nagrzanej w wężu pozostawionym na słońcu. Utrzymuj regularne podlewanie dostosowane do potrzeb, zamiast przeplatać długie przesuszenie z obfitym zalaniem. Jeżeli roślina słabnie, oceniaj cały system wodny i korzenie, nie tylko temperaturę wody.

Podstawa odpowiedzi

[P19] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — fizjologia, gleba i zmianowanie. Rozdz. 3, s. druk. 21–22; PDF 5–6 — temperatura a funkcjonowanie korzeni.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 118; PDF 30 — zaburzenia fertygacji i temperatury korzeni.

Czy deszczówka zawsze jest dobra do podlewania pomidorów?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Nie. Jakość wody zależy nie tylko od opadu, ale także od powierzchni, z której spływa, i sposobu przechowywania. Przezroczysta deszczówka nie jest automatycznie wodą czystą.

Spływ z dachu może zawierać pył, związki pochodzące z pokrycia oraz zanieczyszczenia mikrobiologiczne, np. z ptasich odchodów. Zbiornik może dodatkowo gromadzić osady i pozostałości organiczne. Ocenę trzeba więc odnieść do konkretnego dachu i instalacji. Sama mała twardość wody nie rozstrzyga o jej bezpieczeństwie dla uprawy jadalnej.

Praktycznie: sprawdź pochodzenie wody, stan rynien i czystość zbiornika. Wody o nieustalonej jakości nie używaj do mycia plonu ani zraszania owoców. Przy wątpliwym źródle bezpieczniej przeznaczyć ją do roślin ozdobnych, a pomidory podlewać wodą o sprawdzonej jakości. Nie dodawaj do zbiornika przypadkowych środków odkażających; potrzebę i sposób badania lub uzdatniania ustala się osobno.

Dlaczego pomidor może mieć za mało wody mimo nawadniania kropelkowego?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Pracująca instalacja nie gwarantuje, że woda dociera równomiernie do całej aktywnej strefy korzeni. Trzeba sprawdzić zarówno przepływ, jak i rzeczywiste zwilżenie podłoża.

Kroplownik może być częściowo zatkany, przewód uszkodzony, a ciśnienie nierówne. Woda bywa podawana za krótko albo tylko w niewielki fragment bryły. Zmienia się też zapotrzebowanie rośliny: dawka odpowiednia dla młodego pomidora może nie wystarczać po rozroście i w upał. Jeżeli gleba jest mokra, więdnięcie może natomiast wynikać z uszkodzeń korzeni, a nie z niedostatecznego dopływu.

Praktycznie: porównaj ilość wody z kilku kroplowników zbieraną przez ten sam czas. Sprawdź początek i koniec linii, filtr, połączenia oraz rozmieszczenie punktów podawania. Zajrzyj pod powierzchnię w kilku miejscach po podlewaniu. Dopiero na tej podstawie koryguj czas i częstotliwość; nie zwiększaj całej dawki, gdy problem dotyczy jednego zatkanego punktu.

Podstawa odpowiedzi

[E13] Penn State Extension. Drip Irrigation for Vegetable Production. Utrzymanie instalacji, równomierność podawania i dostosowanie nawadniania.

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 10, s. druk. 67–68; PDF 8–9 — potrzeby wodne i pomiar wilgotności przy korzeniach.

Jak poznać, że pomidor ma za sucho?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Najważniejsza jest ocena wilgotności w obrębie korzeni. Więdnięcie liści może towarzyszyć niedoborowi wody, ale samo nie odróżnia suszy od uszkodzenia korzeni.

Sucha powierzchnia gleby może kryć wilgoć głębiej, a wilgotny wierzch doniczki — niedostatecznie zwilżone wnętrze bryły. W czasie silnego upału roślina może chwilowo tracić jędrność, mimo że podłoże nie jest całkiem suche. Z kolei w stale mokrej ziemi więdnięcie może wynikać z niedotlenienia. Dlatego dolewanie wody przy każdym opadniętym liściu jest ryzykowne.

Praktycznie: sprawdź ziemię poniżej powierzchni i w kilku miejscach, a w donicy porównuj również jej ciężar po nawodnieniu i przed następnym podlewaniem. Kontroluj kroplownik, odpływ i tempo przesychania. Jeżeli bryła rzeczywiście jest sucha, zwilż ją równomiernie, bez pozostawiania zastoju. Brak poprawy mimo właściwej wilgotności wymaga oględzin korzeni i łodygi.

Podstawa odpowiedzi

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 10, s. druk. 67–68; PDF 8–9 — stres wodny i kontrola strefy korzeniowej.

[P19] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — fizjologia, gleba i zmianowanie. Rozdz. 4, s. druk. 29–30; PDF 13–14 — następstwa zastojów wody.

[E11] University of Georgia Extension, Fulton County. Good Watering Practices Help Keep Tomatoes Healthy. Podlewanie według potrzeb i unikanie skrajności wilgotności.

Czy bor poprawi zawiązywanie pomidorów?

Pomidor / HOBBY · Kwitnienie i zawiązywanie · Woda i pobieranie składników

Bor jest potrzebny w procesach związanych z rozrodem rośliny, ale dodatkowy zabieg ma sens dopiero wtedy, gdy istnieją podstawy do podejrzenia niewystarczającego zaopatrzenia.

Podręcznik opisuje udział boru w kiełkowaniu pyłku i wzroście łagiewki pyłkowej oraz ostrzega przed toksycznym działaniem nadmiaru. Brak zawiązków może jednak wynikać z temperatury, wilgotności, światła lub stresu wodnego. Dodanie boru nie naprawi pyłku uszkodzonego upałem i nie zastąpi poprawy warunków w tunelu. Sam napis „na kwitnienie” nie rozstrzyga, że preparat jest potrzebny.

Praktycznie: najpierw sprawdź przebieg temperatur, podlewanie oraz wszystkie dotychczasowe źródła boru, także nawozy wieloskładnikowe. Przy nawracającym problemie rozważ analizę podłoża i materiału roślinnego z właściwą interpretacją. Nie łącz kilku nawozów z borem „na wszelki wypadek”. Decyzję o dawce podejmuj dopiero dla rozpoznanej potrzeby i konkretnego produktu.

Podstawa odpowiedzi

[P41] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — nawożenie i pobieranie składników. Rozdz. 9, s. druk. 51; PDF 13 — rola boru i toksyczność nadmiaru.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 20, s. druk. 96–97; PDF 8–9 — środowiskowe ograniczenia zapylenia i zapłodnienia.

[E08] University of Minnesota Extension. How excessive heat affects the vegetable garden. Uszkodzenia związane z upałem w okresie kwitnienia.

Przy suchej zgniliźnie podać wapń dolistnie czy pod korzeń?

Pomidor / HOBBY · Wzrost owoców i dojrzewanie · Woda i pobieranie składników

Najpierw ustal, czy problemem jest rzeczywisty niedostatek wapnia w podłożu, czy jego dostarczanie do młodego owocu. Sam wybór drogi podania nie zastępuje tej oceny.

Wapń naniesiony na liście słabo przemieszcza się do owoców. Opracowania uniwersyteckie zwracają uwagę na ograniczenia takich oprysków. Podręcznik Silverio zaleca natomiast zabiegi obejmujące zwłaszcza młode owoce; nie jest to identyczne z opryskaniem samych liści. Tej różnicy nie należy zacierać ani przekształcać w uniwersalną recepturę. Skuteczność zależy od konkretnego sposobu, warunków i momentu działania.

Praktycznie: sprawdź wilgotność, zasolenie, korzenie i analizę podłoża. Gdy wapnia jest dostatecznie dużo, priorytetem jest poprawa warunków pobierania i transportu, a nie kolejna dawka. Przy potwierdzonym niedostatku skoryguj zasilanie strefy korzeniowej w uzasadniony sposób. Zabieg nie odtworzy martwej tkanki; nie traktuj oprysku jako pewnego leczenia uszkodzonych owoców.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 117–119; PDF 29–31; s. 119/PDF 31 zawiera zalecenie opryskiwania szczególnie młodych owoców.

[E06] Ann Joy i Brian Hudelson / University of Wisconsin–Madison Extension. Blossom End Rot. Ograniczone przemieszczanie wapnia z liści do owoców i znaczenie warunków korzeni.

[E14] Jeff Cook / University of Georgia Extension. Blossom End Rot. Ograniczenia praktycznej skuteczności dolistnego wapnia.

Czy tunel chroni pomidory przed zarazą ziemniaka?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Tunel ogranicza bezpośrednie moczenie roślin przez deszcz, ale nie daje gwarancji ochrony przed zarazą. Sprawca może dostać się do środka z rozsadą lub z powietrzem.

Zamknięta przestrzeń nie jest szczelną barierą biologiczną. Wysoka wilgotność, kondensacja i długo mokre liście mogą stworzyć warunki sprzyjające infekcji. Potwierdzone przypadki zarazy opisywano również w tunelach. Jednocześnie nie każda plamistość pod osłoną jest zarazą; potrzebne jest rozpoznanie, zwłaszcza gdy zmiany szybko się rozszerzają.

Praktycznie: kontroluj rośliny mimo osłony, również spód liści i łodygi. Dbaj o przewiew, podlewanie do podłoża i ograniczanie zalegającej wilgoci. Przy podejrzanych, szybko narastających zmianach nie zakładaj, że „w tunelu zarazy nie może być”. Pilnie potwierdź problem i dobierz postępowanie. Sama poprawa wentylacji nie cofa już powstałej infekcji.

Dlaczego pomidory chorują mimo regularnych oprysków?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Regularność nie gwarantuje skuteczności. Zabieg może nie trafiać w rzeczywistą przyczynę, być wykonany zbyt późno albo nie docierać do miejsc wymagających ochrony.

Objaw fizjologiczny, np. wynik uszkodzonych korzeni, nie ustąpi po fungicydzie tylko dlatego, że przypomina chorobę. Przy infekcji znaczenie mają sprawca, stadium rozwoju, warunki zabiegu i ponowna ekspozycja. Gęsta, stale wilgotna uprawa może utrzymywać silną presję choroby. U niektórych patogenów występuje także odporność na substancje, lecz nie wolno rozpoznawać jej wyłącznie na podstawie nieudanego oprysku.

Praktycznie: zestaw rozpoznanie z historią zabiegów: co zastosowano, kiedy, w jakich warunkach i z jakim pokryciem roślin. Oceniaj nowe infekcje, a nie oczekuj zniknięcia martwych plam. Nie zwiększaj samodzielnie stężenia ani nie mieszaj kolejnych środków. Najpierw wyjaśnij przyczynę nieskuteczności i popraw rozpoznane problemy środowiska uprawy.

Podstawa odpowiedzi

[E17] Benjamin Beale / University of Maryland Extension. Botrytis in High Tunnel Tomatoes. Szara pleśń pod osłonami: warunki, pokrycie roślin i możliwość odporności sprawcy.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 117–128 i 134–140; PDF 29–40 i 46–52 — różne fizjopatie i choroby wymagają rozróżnienia.

Jak rozpoznać chorobę bakteryjną pomidora?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Higiena tunelu i choroby

Można rozpoznać objawy budzące podejrzenie bakteriozy, ale pewne odróżnienie jej od innych problemów często wymaga badania. Nie istnieje jeden wygląd wspólny dla wszystkich chorób bakteryjnych.

Małe wodniste plamki przechodzące w brunatne zmiany z żółtawą obwódką mogą występować przy plamistościach bakteryjnych. Inne bakteriozy powodują więdnięcie, zmiany na łodydze lub charakterystyczne plamy na owocach. Podręcznik opisuje m.in. cętkowatość, plamistość i raka bakteryjnego. Zbliżone objawy mogą jednak dawać różni sprawcy, a zaawansowane uszkodzenia utrudniają rozpoznanie.

Praktycznie: sfotografuj początkowe zmiany na obu stronach liści, łodydze i owocach oraz zanotuj tempo rozwoju. Ogranicz prace w mokrych roślinach i przenoszenie materiału między podejrzaną a zdrową częścią uprawy. Przy więdnięciu, zmianach łodygi lub szybkim rozszerzaniu problemu uzyskaj specjalistyczne rozpoznanie. Nie wybieraj preparatu wyłącznie do ogólnego hasła „bakteria”.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 134–139; PDF 46–51 — objawy i epidemiologia bakterioz. Pominięto błędne twierdzenie o barwieniu Grama oraz historyczne receptury.

[E10] University of Minnesota Extension. Managing plant diseases in the home garden. Higiena i ograniczanie mechanicznego rozprzestrzeniania chorób podczas prac.

Czy chore resztki pomidora można kompostować?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Koniec sezonu · Higiena tunelu i choroby

Nie wrzucaj ich automatycznie do zwykłego, chłodnego kompostownika. Część patogenów może przetrwać w niedostatecznie rozłożonym materiale i wrócić z nim do uprawy.

Skuteczność ograniczania sprawców zależy od przebiegu całego procesu, a nie od jednego pomiaru ciepła w środku pryzmy. Materiał z obrzeży może nie przejść takich samych warunków jak jej wnętrze. Inaczej ocenia się resztki zdrowe, a inaczej rośliny z rozpoznaną chorobą. Samo pocięcie, zasypanie ziemią lub długie przechowywanie nie jest potwierdzeniem unieszkodliwienia patogenu.

Praktycznie: oddziel podejrzany materiał od tego, który ma zasilać kompost wracający pod warzywa. Gdy nie kontrolujesz procesu lub sprawca nie jest rozpoznany, wybierz usunięcie resztek poza obieg własnej uprawy zgodnie z zasadami odbioru odpadów. Nie rozrzucaj chorych liści na ścieżkach i nie pozostawiaj porażonych owoców przy pomidorach. Nie zakładaj też, że kompostowanie leczy każde zakażenie.

Podstawa odpowiedzi

[E10] University of Minnesota Extension. Managing plant diseases in the home garden. Postępowanie z chorym materiałem oraz ograniczenia kompostowania w ogrodzie.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 139 i 156; PDF 51 i 68 — resztki jako źródło patogenów.

Jak oczyścić i odkazić tunel po sezonie pomidorowym?

Pomidor / HOBBY · Koniec sezonu; Przed sezonem · Higiena tunelu i choroby

Najpierw usuń materiał roślinny i zabrudzenia, a dopiero potem rozważ potrzebną dezynfekcję. Środek naniesiony na warstwę ziemi i resztek nie zastępuje dokładnego mycia.

Oczyść podpory, narzędzia, pojemniki, elementy konstrukcji i miejsca gromadzące osady. Zwróć uwagę na zakamarki, mocowania i instalację nawadniającą. Materia organiczna może ograniczać działanie dezynfekcji. Inny problem stanowi skażenie powierzchni, a inny choroba utrzymująca się w glebie lub korzeniach; umycie folii nie rozwiązuje automatycznie obu.

Praktycznie: przygotuj plan na podstawie chorób i szkodników z zakończonego sezonu. Po oczyszczeniu dobierz tylko metodę odpowiednią do danego materiału i celu; produkt stosuj według jego aktualnej instrukcji. Nie mieszaj środków i nie korzystaj z przypadkowych receptur. Czyszczenie przewodów oraz ewentualne postępowanie z glebą zaplanuj osobno. Efekt prac udokumentuj przed wniesieniem nowej rozsady.

Podstawa odpowiedzi

[E18] University of Massachusetts Amherst Extension. Cleaning and Disinfecting the Greenhouse. Kolejność oczyszczania i dezynfekcji, znaczenie resztek i zgodność z materiałami.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 155–159; PDF 67–71 — odrębny problem chorób korzeni i gleby.

Czy po uprawie pomidorów trzeba wymienić ziemię?

Pomidor / HOBBY · Przed sezonem; Koniec sezonu · Higiena tunelu i choroby

Nie trzeba rutynowo wymieniać ziemi po każdym sezonie. Najpierw ustal, jaki problem chcesz rozwiązać: zasolenie, złą strukturę, nierównowagę składników czy chorobę.

Te przyczyny wymagają odmiennego postępowania. Przy wysokiej zasobności dokładanie nowej warstwy kompostu może utrzymać lub pogłębić problem. Przy patogenie odglebowym wymiana tylko wierzchu nie daje pewności usunięcia źródła infekcji. Nowy materiał może też zostać ponownie zanieczyszczony przez pozostawione korzenie, narzędzia lub chorą rozsadę. Podłoże w niewielkiej donicy ocenia się inaczej niż całą glebę w tunelu.

Praktycznie: wykonaj analizę odpowiednią do podejrzanego problemu, a przy nawracających chorobach uzyskaj rozpoznanie. Porównaj możliwe działania: poprawę odpływu, korektę nawożenia, zmianowanie lub wymianę podłoża w pojemniku. Decyzja o wymianie powinna obejmować również higienę całego systemu i sposób zagospodarowania usuwanego materiału, nie tylko zakup nowej ziemi.

Podstawa odpowiedzi

[P19] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — fizjologia, gleba i zmianowanie. Rozdz. 4–6, s. druk. 29–32; PDF 13–16 — właściwości gleby, analiza, zmianowanie i przygotowanie.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 23, s. druk. 155–159; PDF 67–71 — choroby korzeni i gleby.

[E18] University of Massachusetts Amherst Extension. Cleaning and Disinfecting the Greenhouse. Zapobieganie ponownemu zanieczyszczeniu po oczyszczeniu obiektu.

Czy warto stosować mikroorganizmy i biostymulanty już przy produkcji rozsady pomidora?

Pomidor / HOBBY · Rozsada · Ochrona biologiczna i monitoring

Mogą mieć uzasadnienie dla konkretnego celu, ale nie są obowiązkowym dodatkiem do każdej rozsady. Nazwa kategorii nie dowodzi skuteczności wybranego preparatu.

Bakterie, grzyby Trichoderma, substancje humusowe, ekstrakty z alg i produkty aminokwasowe nie są jednym rozwiązaniem o identycznym działaniu. Liczą się skład, szczep organizmu, formulacja, warunki i sposób użycia. Profesor opisuje złożoność działania biostymulantów oraz zróżnicowanie efektów między produktami i uprawami. Materiał o całej kategorii nie zastępuje dowodów dla konkretnej rozsady.

Praktycznie: najpierw zapewnij odpowiednie światło, temperaturę, podłoże, wodę i podstawowe żywienie. Następnie określ, co dokładnie chcesz poprawić i jak to ocenisz. W małej próbie porównaj rośliny traktowane i nietraktowane w podobnych warunkach; nie zmieniaj jednocześnie kilku innych czynników. Nie oczekuj, że preparat zastąpi odpływ wody albo wyleczy roślinę, której korzenie już zamierają.

Podstawa odpowiedzi

[P62IT] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — biostymulanty, nawadnianie i jakość owoców. Rozdz. 9, s. druk. 63–65; PDF 4–6 — złożoność działania i zmienność efektów biostymulantów.

[P41] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — nawożenie i pobieranie składników. Rozdz. 9, s. druk. 40–41 i 47; PDF 2–3 i 9 — podstawy planu i warunki pobierania składników.

Czy mikroorganizmy, biostymulanty i nawozy można stosować razem?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Wzrost i prowadzenie · Ochrona biologiczna i monitoring

Nie zakładaj zgodności tylko dlatego, że wszystkie produkty są przeznaczone dla roślin. Łączenie może zmieniać zarówno właściwości mieszaniny, jak i żywotność mikroorganizmów.

Badania nad konkretnym szczepem Trichoderma pokazały zróżnicowaną zgodność z poszczególnymi fungicydami. Nie jest to jednak gotowa tabela mieszanin dla wszystkich szczepów ani produktów do pomidora. W nawożeniu znaczenie mają również stężenie, odczyn i możliwość wytrącania osadu. Klarowny płyn nie dowodzi, że żywy składnik biologiczny pozostał aktywny.

Praktycznie: sprawdź instrukcje wszystkich planowanych produktów i potwierdzenie zgodności dla dokładnej kombinacji. Uwzględnij wodę, dawki i sposób aplikacji. Nie ustalaj samodzielnie uniwersalnej przerwy między środkiem dezynfekcyjnym a mikroorganizmem. Przy braku danych nie improwizuj mieszaniny. Oddzielne zastosowanie również wymaga sprawdzenia możliwego wpływu pozostałości wcześniejszego zabiegu.

Które szkodniki mogą przenosić wirusy pomidora?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Ochrona biologiczna i monitoring

W przenoszeniu części wirusów pomidora mogą uczestniczyć mszyce, wciornastki i mączliki. Znaczenie ma jednak konkretny gatunek szkodnika oraz wirus, a nie tylko obecność owada.

Nie każdy osobnik jest zakażony i nie każdy gatunek przenosi wszystkie wirusy. Przykładem jest udział wybranych wciornastków w rozprzestrzenianiu wirusa brązowej plamistości pomidora, TSWV. Niektóre wirusy przenoszą mączliki. Istnieją też wirusy rozprzestrzeniające się przede wszystkim z materiałem rozmnożeniowym lub mechanicznie, np. podczas prac; znalezienie owada nie wyjaśnia automatycznie każdej infekcji.

Praktycznie: prowadź monitoring szkodników i równocześnie oglądaj nowe przyrosty oraz owoce. Przy mozaice, deformacjach czy pierścieniowych plamach potrzebna może być diagnostyka wirusologiczna. Ograniczenie wektora może zmniejszać dalsze szerzenie, ale nie jest leczeniem już zakażonej rośliny. Nie przypisuj konkretnego wirusa na podstawie samej fotografii szkodnika.

Kiedy rozpocząć monitoring szkodników pomidora?

Pomidor / HOBBY · Rozsada; Sadzenie; Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Ochrona biologiczna i monitoring

Zacznij przed wniesieniem rozsady do miejsca uprawy, a następnie prowadź regularne oględziny. Czekanie na wyraźne szkody utrudnia wczesne reagowanie.

Obejrzyj rozsadę, spód liści, wierzchołki i ewentualne kwiaty. Sprawdź także rośliny pozostające w tunelu oraz chwasty mogące utrzymywać szkodniki. Tablice lepowe pomagają obserwować część latających owadów, lecz nie zastępują oględzin jaj, larw i roztoczy na roślinach. Pojedynczy odłów jest sygnałem do sprawdzenia, nie samodzielnym nakazem oprysku.

Praktycznie: wyznacz stałą trasę kontroli i oglądaj zarówno rośliny typowe, jak i miejsca bardziej narażone, np. przy wejściu. Zapisuj datę, miejsce, rozpoznanego szkodnika i narastanie uszkodzeń. Gdy pojawia się niepokojący sygnał, zwiększ częstość kontroli. Ten sam sposób obserwacji ułatwi ocenę, czy działanie pomaga, czy problem nadal się rozwija.

Jak ograniczać szkodniki pomidora bez rutynowego oprysku chemicznego?

Pomidor / HOBBY · Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Ochrona biologiczna i monitoring

Zacznij od rozpoznania szkodnika, jego liczebności i tempa szkód. W zależności od sytuacji wystarczające mogą być higiena, działania mechaniczne lub wykorzystanie organizmów pożytecznych.

Pojedyncze kolonie mszyc można ograniczać miejscowo, jednocześnie chroniąc biedronki i inne naturalne organizmy pomocnicze. Innego postępowania wymagają larwy wewnątrz liści, mączliki czy roztocza. Siatki i bariery muszą być dobrane do celu oraz nie mogą nadmiernie ograniczać wentylacji. Metody niechemiczne nie oznaczają bierności: przy szybko rosnącym zagrożeniu trzeba ponownie ocenić skuteczność obranej strategii.

Praktycznie: nie zaczynaj od opryskiwania całej uprawy domową mieszaniną tylko dlatego, że składniki są „naturalne”. Sprawdź, czy uszkodzenia narastają i czy działają wrogowie naturalni. Ograniczaj problem możliwie miejscowo, gdy jest to wystarczające. Jeżeli szkodnik pozostaje nierozpoznany albo metoda nie działa, uzyskaj pomoc w doborze kolejnego kroku.

Podstawa odpowiedzi

[E23] University of Minnesota Extension. Aphids in home yards and gardens. Miejscowe ograniczanie mszyc i rola wrogów naturalnych.

[E22] University of Massachusetts Amherst Extension. Integrated Pest Management — Greenhouse Best Management Practices. Łączenie monitoringu, zapobiegania i różnych metod ochrony.

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 24, s. druk. 177–180; PDF 89–92 — przykłady organizmów pożytecznych.

Czy można wprowadzić organizmy pożyteczne do małego tunelu z pomidorami?

Pomidor / HOBBY · Sadzenie; Wzrost i prowadzenie; Wzrost owoców i dojrzewanie · Ochrona biologiczna i monitoring

Tak, mały tunel nie wyklucza ochrony biologicznej. Skuteczność zależy jednak od właściwego doboru organizmu, warunków oraz rozpoczęcia działania przy odpowiedniej presji szkodnika.

Przykładowo Encarsia formosa jest wykorzystywana przeciw mączlikowi szklarniowemu, a Phytoseiulus persimilis przeciw przędziorkom. Nie są zamienne i nie zwalczają wszystkich problemów pomidora. Wybór powinien uwzględniać gatunek szkodnika, roślinę, temperaturę, wilgotność oraz historię zabiegów. Pozostałości wcześniejszych środków mogą zaszkodzić wprowadzanym organizmom, nawet gdy liście są już suche.

Praktycznie: najpierw potwierdź szkodnika i zakres zasiedlenia. Przed zakupem uzgodnij z dostawcą dobór do pomidora i warunków tunelu, sposób przechowania oraz plan obserwacji efektu. Nie przeliczaj dawki z przypadkowego filmu ani innej uprawy. Ochronę biologiczną połącz z higieną i monitoringiem; zakup saszetek lub kart nie kończy pracy nad ochroną.

Podstawa odpowiedzi

[P91] Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — cięcie, fizjopatie, choroby i organizmy pożyteczne. Rozdz. 24, s. druk. 177 i 179; PDF 89 i 91 — Phytoseiulus persimilis i Encarsia formosa.

[E24] University of Massachusetts Amherst Extension. Whiteflies on Greenhouse Crops. Dobór parazytoidów mączlików, warunki i wpływ wcześniejszych zabiegów.

Źródła i zakres odpowiedzi

Każda odpowiedź zachowuje własną podstawę źródłową i ograniczenia. Część opracowań korzysta wyłącznie z materiałów profesora, a część także z niezależnych opracowań uczelni i badań, wskazanych przy pytaniu. Włoskie przykłady nie stanowią automatycznie kalendarza dla Polski.

Odpowiedzi są materiałem edukacyjnym. Nie zastępują rozpoznania konkretnej uprawy ani indywidualnego programu ochrony. Nie publikujemy prywatnych plików źródłowych i pełnych przekładów podręcznika.

Wykaz źródeł do odpowiedzi

  1. Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — fizjologia, wymagania, rozsada.

    przewodnik uprawy i ochrony pomidora — fizjologia, wymagania i rozsada

    strony drukowane 21–24, 28–32 i 37–38. Odczytano przekład; odpowiedzi nie są jego dosłowną reprodukcją. Roku wydania książki nie ustalono.

  2. Silverio Pachioli. Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro — nawadnianie i równowaga rośliny.

    przewodnik uprawy i ochrony pomidora — nawadnianie i równowaga rośliny

    strony drukowane 67–69 i 80–83. Wykorzystano odczytane fragmenty włoskiego oryginału w polskiej parafrazie redakcyjnej, nie odrębny zatwierdzony przekład tych stron. Wskazówek dla jednorazowego zbioru przemysłowego nie przeniesiono do uprawy amatorskiej.

  3. Silverio Pachioli / Accademia dei Georgofili. Aumento delle temperature ed allegagione nel pomodoro.

    wzrost temperatur a zawiązywanie owoców u pomidora

    Publikacja 17.03.2021. Tytuł polski: Wzrost temperatur a zawiązywanie owoców u pomidora. Odczytano ART-006_Wzrost_temperatur_a_zawiazywanie_pomidora_PL_v0.1.docx, s. 1–3. Wartości z przywołanych doświadczeń nie są uniwersalnymi progami dla każdej odmiany.

  4. University of New Hampshire Extension. Growing Vegetables: Tomatoes [fact sheet].

    uprawa warzyw: pomidor — karta informacyjna

  5. University of Minnesota Extension. Starting seeds indoors.

    produkcja rozsady w pomieszczeniu

  6. University of Maryland Extension. Nutrient Deficiency of Vegetable Plants.

    niedobory składników pokarmowych u roślin warzywnych

  7. University of Maryland Extension. Fertilizer Toxicity or High Soluble Salts in Indoor Plants.

    uszkodzenia nawozowe i nadmiar rozpuszczalnych soli u roślin w pomieszczeniach

    Zastosowano ogólne zasady dotyczące zasolenia i korzeni w pojemnikach, a nie dawki dla pomidora.

  8. University of Maryland Extension. Cold Damage to High Tunnel and Greenhouse Vegetables.

    uszkodzenia chłodowe warzyw w tunelach i szklarniach

  9. Penn State Extension. Tomatoes: From Seedlings to Fruit.

    pomidory: od rozsady do owoców

  10. Oregon State University Extension. Grow your own tomatoes and tomatillos.

    uprawa własnych pomidorów i miechunki pomidorowej

  11. University of Georgia Extension. Use Manure Safely in Vegetable Garden.

    bezpieczne stosowanie obornika w ogrodzie warzywnym

    Wykorzystano informacje o ryzyku świeżego obornika. Amerykańskich odstępów czasowych i reguł certyfikacji nie przedstawiono jako polskich przepisów.

  12. University of Minnesota Extension. How to correct problems caused by using too much compost and manure.

    jak korygować problemy wynikające z nadmiernego stosowania kompostu i obornika

  13. Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Olsztynie. Instrukcje — pobieranie próbek gleby.

    Głębokość, liczbę próbek pierwotnych i zakres analizy należy uzgodnić z laboratorium dla wybranego badania ogrodniczego.

  14. University of Minnesota Extension. Interpreting soil tests for fruit and vegetable crops.

    interpretacja analiz gleby dla upraw owocowych i warzywnych

  15. Cornell University, Vegetable Pathology. Nutrient Disorders — Tomato Diagnostic Key.

    zaburzenia odżywienia — klucz diagnostyczny pomidora

  16. University of Maryland Extension. Growing Vegetables in Containers and Salad Tables.

    uprawa warzyw w pojemnikach i na stołach uprawowych

  17. University of Maryland Extension. Caring for Your Vegetable Garden in Maryland.

    pielęgnacja ogrodu warzywnego w stanie Maryland

  18. University of Minnesota Extension. Managing plant diseases in the home garden.

    ograniczanie chorób roślin w ogrodzie przydomowym

  19. University of Wisconsin–Madison, Division of Extension. Blossom End Rot.

    sucha zgnilizna wierzchołkowa

  20. University of Maryland Extension. Key to Common Problems of Tomatoes.

    klucz do rozpoznawania typowych problemów pomidora

  21. University of Minnesota Extension. Tomato leaf mold.

    brunatna plamistość liści pomidora

  22. Penn State Extension. Heat Stress and Tomatoes.

    stres cieplny u pomidora

  23. University of Maryland Extension. Conserve Water In Your Landscape.

    oszczędzanie wody w ogrodzie

  24. University of Maryland Extension. Problems with Pollination in High Tunnel Tomatoes.

    problemy z zapylaniem pomidorów w tunelach

  25. University of Minnesota Extension. How excessive heat affects the vegetable garden.

    wpływ nadmiernego ciepła na ogród warzywny

  26. University of California, Statewide IPM Program. Physiological Leaf Roll in Vegetables.

    fizjologiczne zwijanie liści u warzyw

  27. University of Minnesota Extension. Tomato viruses.

    wirusy pomidora

  28. University of Minnesota Extension. Diagnostic help for fruit and vegetable farmers.

    pomoc diagnostyczna dla producentów owoców i warzyw

  29. University of Minnesota Extension. Late blight of tomato and potato.

    zaraza ziemniaka na pomidorze i ziemniaku

  30. University of Minnesota Extension. Early blight in tomato and potato.

    alternarioza pomidora i ziemniaka

  31. University of Minnesota Extension. Gray mold of tomatoes.

    szara pleśń pomidora

  32. University of Maryland Extension. Be Alert For Late Blight Showing Up On Tomatoes.

    uwaga na objawy zarazy ziemniaka na pomidorach

  33. University of Minnesota Extension. Tomato leaf spot diseases.

    plamistości liści pomidora

  34. University of California, Statewide IPM Program. Whiteflies — Tomato.

    mączliki na pomidorze

  35. University of Connecticut, Integrated Pest Management. Tomato — Spider Mites.

    przędziorki na pomidorze

  36. University of California, Statewide IPM Program. Thrips — Tomato.

    wciornastki na pomidorze

  37. University of California, Statewide IPM Program. Thrips.

    wciornastki

  38. University of California, Statewide IPM Program. Aphids.

    mszyce

  39. University of California, Statewide IPM Program. Leafminers — Tomato.

    miniarki na pomidorze

  40. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Skośnik pomidorowy (Tuta absoluta Povolny), wydanie 2.

    Wrzesień 2016, s. 1–2. Wykorzystano informacje o biologii i objawach; nie odtwarzano fotografii, ilustracji ani ulotki. Nie wyprowadzano wniosków o aktualnym statusie regulacyjnym szkodnika.

  41. University of Massachusetts Amherst Extension. Integrated Pest Management — Greenhouse Best Management Practices.

    integrowana ochrona roślin — dobre praktyki produkcji szklarniowej

    Sekcja dotycząca lustracji i tablic lepowych. Zastosowano zasady monitoringu, nie program ochrony innej uprawy.

  42. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wyszukiwarka środków ochrony roślin.

    Wynik wyszukiwania należy sprawdzić z rejestrem i aktualną etykietą. W tym pakiecie nie rekomenduje się konkretnych środków ani dawek.