Tuta absoluta w pomidorze: monitoring pułapek, liści i owoców

POMIDOR PRO · Aktualizacja opracowania: 12.11.2026
Autor: Dariusz Słowiński — Centrum Zdrowej Uprawy

Monitoring skośnika pomidorowego (Tuta absoluta) łączy trzy obserwacje: odłowy w pułapkach, miny w liściach i uszkodzenia owoców. Poniżej znajdziesz zdjęcia z podręcznika Silverio Pachioliego oraz kartę do porównywania kolejnych kontroli.

Kontrola w czterech krokach

  1. Odczytaj oznaczoną pułapkę. Zapisz wynik, datę i czas od poprzedniego odczytu.
  2. Obejrzyj liście i owoce. Zanotuj miejsce uszkodzeń oraz zakres oględzin.
  3. Porównaj kontrole. Uwzględnij zmianę wabika, położenia pułapki lub liczby ocenianych roślin.
  4. Przekaż pełny zapis prowadzącemu ochronę. Oddziel obserwację od rozpoznania i decyzji.

Karta diagnostyczna · zdrowauprawa.pl

Tuta absoluta: motyl i larwa

Dorosły skośnik pomidorowy Tuta absoluta z widocznymi czułkami i wzorem na skrzydłach.
Tuta absoluta — motyl. Wygląd dorosłego skośnika pomidorowego. Przed policzeniem odłowu potwierdź rozpoznanie. [S1, ryc. 23.117]
Jasna, segmentowana larwa Tuta absoluta na powierzchni liścia.
Tuta absoluta — larwa. Stadium żerujące w tkankach rośliny. Wynik odłowu motyli nie określa liczby larw. [S1, ryc. 23.117]

Kliknij zdjęcie, aby obejrzeć je w pełnym rozmiarze.

Podręcznik opisuje miny w liściach i uszkodzenia owoców powodowane przez larwy. W materiale z gospodarstwa Santina profesor wskazuje także kontrolę przemieszczania się problemu ku górze rośliny, owoców i pułapek. [S1, s. 174–175] [S6]

Karta diagnostyczna · zdrowauprawa.pl

Na co patrzeć podczas kontroli liści

Jasna, nieregularna mina w tkance liścia pomidora uszkodzonego przez Tuta absoluta.
Tuta absoluta — mina w liściu. Uszkodzenie liścia przedstawione w podręczniku jako żerowanie Tuta absoluta. Zwróć uwagę na jasny obszar miny. Sam wygląd jednego uszkodzenia nie wystarcza do pewnego rozpoznania. [S1, ryc. 23.117]

Kliknij zdjęcie, aby obejrzeć je w pełnym rozmiarze.

Przy kolejnych lustracjach zapisuj rząd, liczbę obejrzanych roślin i części roślin objęte kontrolą. Zaznacz, gdzie zauważono miny i czy nowe uszkodzenia pojawiają się w innych miejscach. Zwiększenie zakresu oględzin może samo podnieść liczbę wykrytych uszkodzeń.

Karta diagnostyczna · zdrowauprawa.pl

Kontrola owoców: zbliżenie i widok na roślinie

Ciemne uszkodzenie zielonego pomidora tuż pod kielichem, pokazane w podręczniku przy Tuta absoluta.
Tuta absoluta — uszkodzenie przy kielichu. Zbliżenie uszkodzenia owocu przy kielichu. Podczas lustracji oglądaj także tę okolicę, nie tylko najbardziej odsłoniętą część pomidora. [S1, ryc. 23.117]
Zielone pomidory na roślinie z ciemnymi uszkodzeniami skórki, zilustrowane jako szkody Tuta absoluta.
Tuta absoluta — uszkodzone owoce. Uszkodzone owoce na roślinie — szerszy widok. Zapisuj położenie uszkodzeń i ich występowanie w kolejnych kontrolach. [S1, ryc. 23.117]

Kliknij zdjęcie, aby obejrzeć je w pełnym rozmiarze.

Oglądaj także okolice kielicha. Notuj liczbę owoców ocenionych i liczbę owoców z podejrzanymi uszkodzeniami. Podejrzenie oddziel od potwierdzonego rozpoznania. Straty handlowe zapisuj osobno, bez łączenia ich z innymi wadami jakości.

Co oznacza wzrost odłowów?

Instrukcja pułapki Tutasan wskazuje odławianie samców skośnika. Wynik pułapki nie jest więc pomiarem liczby larw ani procentu uszkodzonych owoców. [E1] Porównuj odczyty z tej samej pułapki, z podobnych okresów i przy zapisanych warunkach obsługi.

Przykład dydaktyczny CZU: odłów 12 motyli przez 6 dni jest większy od 8 motyli przez 4 dni, ale oba wyniki odpowiadają średnio 2 motylom na dzień. Sama suma nie dowodzi wzrostu presji. Taki przelicznik porządkuje zapis; nie jest progiem zabiegu ani zamiennikiem kontroli roślin.

Rozmieszczenie i obsługę pułapek dobieraj według instrukcji danego systemu. Zmianę miejsca, wabika lub wkładu zaznacz w karcie, zamiast traktować wszystkie odczyty jako jednakowo porównywalne.

Karta monitoringu Tuta absoluta

Karta CZU v2 do wydruku: jedna karta dla jednej strefy i jednego terminu kontroli. Zapisz identyfikatory pułapek oraz wyniki oględzin w tej samej strefie; zachowuj zapisy z kolejnych dat.

Pobierz kartę monitoringu v2 (PDF)
1 strona A4 do wydruku i odręcznego wypełnienia.

Jak wypełniać: zapisuj wyłącznie nowe osobniki od poprzedniego odczytu. Średnia na dobę = nowe osobniki ÷ liczba dni między kontrolami. Gdy nie można oddzielić nowych osobników od już policzonych, wpisz „brak danych porównywalnych”, a nie sumę narastającą. Licz liście z podejrzanymi minami, nie same miny: liść z trzema minami to jeden liść objawowy. Osobno podaj liczbę wszystkich obejrzanych liści i owoców. Podejrzenie oddziel od potwierdzonego rozpoznania.

Karta kontroli — jeden termin i sektor
PoleZapis z kontroli
Data, osoba, obiekt i sektor
Numer i typ pułapki
Poprzedni odczyt / liczba dni /
Nowe osobniki od poprzedniej kontroli
Średnia nowych odłowów na dobę
Wymiana wabika, wkładu lub miejscaCo i kiedy:
Rośliny ocenione / z podejrzanymi objawami
Zakres lustracjiRzędy, liczba roślin, części roślin:
Liście ocenione / liście z podejrzanymi minamiPolicz liście, nie liczbę min; położenie:
Owoce ocenione / z podejrzanymi uszkodzeniami /
Rozpoznanie i dokumentacjaPodejrzenie lub potwierdzenie; nr zdjęcia:
Obserwacja / hipoteza i niepewność
Decyzja prowadzącego ochronęOsoba, data, ustalenia:
Termin kolejnej kontroli / co sprawdzić

Dodatkowo możesz zanotować czas lustracji i potwierdzone straty handlowe. Procent uszkodzonych owoców obliczaj tylko przy znanej liczbie ocenionych owoców i opisanym sposobie ich doboru.

Pytania producentów

Jak wcześnie wykryć Tuta absoluta?

Łącz monitoring pułapkowy z regularnymi oględzinami liści i owoców. Zapisuj lokalizację obserwacji i zmiany od poprzedniej kontroli.

Czy więcej motyli oznacza większe straty owoców?

Nie można tego wywnioskować z samego odłowu. Sprawdź długość okresu odłowu, zmiany w pułapce i wyniki oględzin roślin.

Jaki odłów oznacza konieczność zabiegu?

W wykorzystanych źródłach nie ustalono uniwersalnego progu dla polskiej produkcji. Decyzję podejmuje osoba prowadząca ochronę na podstawie rozpoznania i sytuacji w uprawie.

Źródła i opracowanie

Podstawa: materiały prof. Silverio Pachioliego. Karta, kolejność kontroli i przykład liczbowy są opracowaniem CZU, nie wynikiem doświadczenia. Tekst nie jest autoryzowanym artykułem profesora.

Źródło pięciu fotografii: Guida alla coltivazione e difesa del pomodoro (2021), rozdz. 23 „Patologia e difesa”, ryc. 23.117 „Tuta absoluta e danni”, s. 175 (strona 177 pliku PDF).

Przy następnej kontroli: zapisz numer pułapki, okres odłowu oraz wynik oględzin liści i owoców w tym samym sektorze.

Więcej materiałów Pomidor PRO