Otwiera się w nowej karcie

Jak chronić pomidory biologicznie, gdy na owocu lub liściu pojawia się plama?

POMIDOR HOBBY · Opracowano 02.11.2026 · v1.0
Autor opracowania: Dariusz Słowiński Centrum Zdrowej Uprawy

Gdy na pomidorze widzisz pierwszą plamkę, obejrzyj także liść nad gronem i krzak obok. Owad nakłuwający owoc, gąsienica ukryta w liściu i bakterie przeniesione z kroplą wody wymagają trzech różnych decyzji. W gospodarstwie Dal Moro prof. Silverio Pachioli zajmował się wszystkimi trzema problemami. Z jego pracy można zaczerpnąć prostą zasadę: najpierw ustal, gdzie powstaje uszkodzenie i co je powoduje. Dopiero wtedy wybierz sposób ochrony.

Ogrodnik z Abruzji wśród krzewów pomidorów, trzymający dojrzałe owoce odmiany Pera del Vomano — ilustracja CZU Hobby
Ogrodnik z Abruzji wśród pomidorów Pera del Vomano. Ilustracja stylizowana CZU Hobby, wygenerowana przez SI.

Co profesor sprawdzał w gospodarstwie Kevina?

Pod koniec sezonu pomidory Pera del Vomano wciąż nadawały się do zbioru i przetwarzania. Dla Kevina Recchiutiego ważne było jednak również to, z jakich roślin zachowa nasiona na kolejny rok. Profesor i gospodarz opisali cechy roślin i owoców oraz ich podatność na choroby. Z Uniwersytetem Bolońskim uzgodniono protokół prac nad zdrowotnością nasion pod kątem bakterioz. Uczelnia oceniała zdrowotność materiału roślinnego. Ten etap pracy zaczynał się długo przed pojawieniem się plam na następnym pokoleniu pomidorów. Reportaż o pracach w Dal Moro

Na samej plantacji Pachioli omawia osobno tarczówkę, skośnika i przędziorki. Opowiada też, że w tym sezonie nie stwierdził problemu z przędziorkiem i nie używano środków przeciw roztoczom. Dla właściciela małego tunelu to cenna decyzja: jeśli przy oględzinach nie znajdujesz szkodnika ani świeżych uszkodzeń, zapisz obserwację i wróć do roślin przy następnym obchodzie. Relacja profesora z plantacji

Nakłucie na owocu. Poszukaj pluskwiaka przy gronie

Kevin zastosował preparat zawierający olejki eteryczne z czosnku i bazylii. Jak powiedział prof. Pachioliemu, po zabiegu nie miał już problemów z tarczówką na swojej plantacji. Profesor podkreślił, że gospodarz zebrał zdrowe owoce bez użycia syntetycznych pyretroidów. Relacja Kevina przytoczona przez profesora

Co możesz sprawdzić u siebie? Obejrzyj uszkodzony owoc i sąsiednie grona. Jeżeli znajdziesz pluskwiaka, zrób zdjęcie jego grzbietu. Na planszy poniżej widać dorosłą tarczówkę zieloną (Nezara viridula). Trzy jasne punkty u nasady trójkątnej tarczki pomagają rozpoznać gatunek. To wskazówka do oględzin, bo sam kolor owada ani plamka na pomidorze nie wystarczają do oznaczenia gatunku. Przy kilku krzakach pojedyncze rozpoznane szkodniki można zebrać ręcznie. Zaznacz grono i sprawdź za kilka dni, czy pojawiły się nowe ślady. Instytut Ogrodnictwa, tarczówka zielona, s. 67 · Uniwersytet Kalifornijski, metody dla ogrodu

Tarczówka zielona z góry. Linia na planszy wskazuje trzy jasne kropki u nasady trójkątnej tarczki.
Dorosła tarczówka zielona (Nezara viridula) widziana od góry. U nasady trójkątnej tarczki widać trzy jasne kropki, które pomagają rozpoznać gatunek. Ilustracja wygenerowana przez SI.

Jasny korytarz w liściu. Sprawdź, co dzieje się pod skórką

Jeśli jasny ślad wygląda jak komora wydrążona wewnątrz blaszki liściowej, obejrzyj liść pod światło. Taki ślad nazywamy miną. U skośnika pomidorowego (Tuta absoluta) powstaje, kiedy gąsienica wyjada tkankę liścia od środka. Obejrzyj też wierzchołek rośliny i owoce. Zanim uznasz szkodnika za skośnika, porównaj uszkodzenie i znalezioną larwę z opisem w poradniku – inne owady także drążą liście. Instytut Ogrodnictwa, skośnik pomidorowy, s. 88–89

Pachioli w relacji z Dal Moro wspomina o ograniczaniu skośnika metodą mikrobiologiczną i ekstraktami z czosnku. Inna stosowana pod osłonami metoda wykorzystuje odżywiającego się jajami i młodymi larwami skośnika drapieżnego pluskwiaka Macrolophus pygmaeus. To ważne rozróżnienie podczas obchodzenia tunelu. Jeden pluskwiak może nakłuwać owoce, a inny pomagać w ochronie tych samych pomidorów. Zanim usuniesz owada, którego pierwszy raz widzisz na liściu, spróbuj go rozpoznać. Obserwacje Pachioliego · AHDB, naturalni wrogowie skośnika

Plamy na kolejnych roślinach. Jak przerwać drogę zakażenia?

W przypadku choroby bakteryjnej najwięcej można zrobić, zanim plamy zajmą następny rząd. W publikacji o bakteriozach pomidora i papryki Pachioli zaczyna od zdrowych nasion i rozsady. Omawia też prace nad pożytecznymi mikroorganizmami, w tym wybranymi szczepami bakterii z rodzaju Bacillus. To inny kierunek badań niż doświadczenie Kevina z olejkami na owady. W przypadku choroby pytamy, czy uda się ograniczyć zakażenie rośliny przez patogen. Silverio Pachioli, „Batteriosi da prevenire su pomodoro e peperone”

Jak sprawdza się taki pomysł? W niezależnym doświadczeniu Carine Naue i jej współautorzy nanieśli wybrane bakterie na nasiona pomidora. Wyrosłe z nich rośliny wystawili na kontakt z bakterią wywołującą plamistość. Jeden z badanych szczepów Bacillus ograniczył nasilenie choroby o 48% w porównaniu z kontrolą. To wynik dla określonego szczepu i warunków doświadczenia. Pomaga zrozumieć, dlaczego biologiczna ochrona przed chorobą może zaczynać się już od nasion. Badanie Naue i współautorów, „Tropical Plant Pathology”

We własnym tunelu zwróć uwagę na to, co robisz między jednym krzakiem a drugim. Przy bakteryjnej plamistości rozpryski wody oraz praca przy mokrych roślinach sprzyjają przenoszeniu bakterii. Podlewaj ziemię u podstawy roślin. Z podwiązywaniem pędów i usuwaniem liści poczekaj, aż rośliny obeschną. Jeśli plam przybywa na sąsiednich krzakach, sfotografuj cały krzak i zbliżenie zmian, oznacz roślinę i skonsultuj rozpoznanie. Do czasu wyjaśnienia przyczyny pomiń tę roślinę przy wyborze owoców na nasiona. University of Minnesota Extension, bakteryjna plamistość pomidora i papryki

Co wiemy z doświadczeń profesora, a co z badań nad olejkami?

Pachioli podejmuje temat substancji pochodzenia roślinnego również poza uprawą pomidora. Na sympozjum poświęconym marchwi przedstawił wyniki prób z olejami roślinnymi, m.in. kukurydzianym i sojowym, badanymi pod kątem odstraszania połyśnicy marchwianki. To oleje roślinne, odrębne od olejków eterycznych. W Dal Moro profesor opisuje doświadczenie z innymi substancjami, innym owadem i inną uprawą. Warto zachować te szczegóły, bo właśnie od nich zależy, jakie pytanie udało się zbadać. Relacja z sympozjum „Carota 2030” · Wizyta w Dal Moro

Wpływ olejków na szkodniki pomidora badają również niezależne zespoły. W próbach laboratoryjnych olejki tymiankowy i z oregano odstraszały młode i dorosłe osobniki Nezara viridula. Z kolei w pracy opublikowanej w 2026 roku badacze oceniali żerowanie i przeżywalność larw skośnika na listkach pomidora po zastosowaniu olejku rozmarynowego. Kolejnym pytaniem jest to, jak długo efekt utrzyma się w uprawie i jaki będzie wpływ na owady pożyteczne. We Włoszech środki oparte na olejkach eterycznych są już dostępne na rynku. Badanie nad tarczówką · Badanie nad skośnikiem · Po czym poznam, że sytuacja się poprawia?

Oznacz grono lub liść i zrób zdjęcie z datą. Przy kolejnych oględzinach sprawdź, czy na wcześniej zdrowych częściach przybyło nakłuć, min lub plam. Stary ślad może pozostać widoczny do zbioru.

Przy kolejnym obchodzie zacznij od rośliny, którą oznaczyłeś. Jeśli przez kilka dni nie pojawiły się nowe szkody, ta informacja jest równie cenna jak pierwsze zdjęcie uszkodzonego owocu.

Źródła i opracowanie

Autor opracowania: Dariusz Słowiński Centrum Zdrowej Uprawy. Podstawą opisu prac profesora jest polska transkrypcja rolki z 25 sierpnia 2026 r., jego publikacja w „Terra e Vita” oraz relacje z prac prowadzonych w gospodarstwie i prezentowanych na sympozjum. Sposób prowadzenia notatek jest propozycją redakcji CZU.

Przeczytaj także

Jak wybrać pomidor dla smaku? Pera del Vomano i rodzinna selekcja w Dal Moro

Powiązane wpisy

Zostaw pierwszy komentarz